Kızıl çanaklı akşam çuha çiçeğinin kışa hazırlanması

Kızıl çanaklı akşam çuha çiçeği soğuk dönemlere dayanabilen bir türdür ve çoğu bölgede açık alanda kışlayabilir. Kış korumasının amacı bitkiyi sıcak tutmaktan çok kök çevresinde aşırı su birikmesini, donma çözülme hareketlerini ve genç rozetlerin zarar görmesini önlemektir. Türün iki yıllık yaşam döngüsü nedeniyle bazı olgun bitkilerin çiçeklenmeden sonra tamamen ölmesi doğaldır. Sonbahar bakımında ana bitkiyle yeni oluşan rozetlerin birbirinden ayrılması, gereksiz müdahaleleri önler.

Sonbaharda bitkinin değerlendirilmesi

Çiçeklenmiş olgun gövdeler yaz sonu ve sonbaharda yavaş yavaş sararıp kurur. Bu kuruma çoğu zaman hastalık değil, bitkinin yaşam döngüsünün doğal sonucudur. Gövde üzerindeki kapsüller olgunlaşırken bitki enerjisini tohum üretimine aktarır. Tohum isteniyorsa saplar tamamen kuruyana kadar yerinde bırakılabilir.

Ana bitkinin çevresinde yeni yaprak rozetleri görülebilir. Bu rozetler sonraki mevsimde veya bir sonraki yılda çiçek sapı oluşturacak genç bitkilerdir. Sonbahar temizliği sırasında kuru gövdeyle birlikte bu rozetlerin sökülmemesine dikkat edilmelidir. Rozetlerin yeri küçük bir işaretle belirlenirse kış ve erken ilkbahar çalışmalarında zarar görmeleri önlenir.

Kışa girmeden önce yapraklarda belirgin hastalık olup olmadığı kontrol edilmelidir. Yoğun lekeli, çürümüş veya küflenmiş yapraklar temizlenmelidir. Sağlıklı yeşil rozet yaprakları kesilmemeli, çünkü bunlar uygun havalarda fotosenteze devam eder. Gereksiz budama bitkinin enerji depolama kapasitesini azaltabilir.

Toprak yüzeyindeki çok yıllık yabancı otlar sonbaharda dikkatlice alınmalıdır. Kış boyunca yerinde kalan yabancı otlar genç rozetlerle ışık ve besin rekabetine girer. Toprak fazla ıslaksa derin çapalama yapılmamalıdır, çünkü sıkışma ve kök hasarı oluşabilir. Temizlik elle ve yüzeysel biçimde gerçekleştirilmelidir.

Kuru sapların kesilmesi

Kuru çiçek saplarının ne zaman kesileceği tohum isteğine göre belirlenir. Tohum toplanacaksa kapsüllerin kahverengileşip kuruması beklenmelidir. Kapsüller açılmadan hemen önce sap kesilerek kuru ve havadar bir yerde bekletilebilir. Altına bir kâğıt serilmesi dökülen küçük tohumların kolayca toplanmasını sağlar.

Doğal yayılma isteniyorsa birkaç sap kış başına kadar bırakılabilir. Kuşlar ve rüzgâr kapsüllerin açılmasına yardım ederken tohumlar çevredeki açık toprağa dağılır. Bununla birlikte çok küçük bahçelerde tüm sapları bırakmak aşırı fide çıkışına yol açabilir. Kontrollü yenilenme için yalnızca seçilmiş birkaç kapsül yeterlidir.

Kesim işlemi toprak seviyesinin birkaç santimetre üzerinden yapılabilir. Genç rozetlerin bulunduğu alanlarda makas dikkatli kullanılmalıdır. Kuru gövdeyi sert biçimde çekmek kök çevresindeki genç bitkileri yerinden oynatabilir. Sapı kesmek, çekerek koparmaktan daha güvenli bir yöntemdir.

Kesilen sağlıklı saplar küçük parçalara ayrılarak komposta eklenebilir. Hastalık belirtisi taşıyan veya çok sayıda zararlı barındıran materyal ayrı tutulmalıdır. Tohum kapsülleri olgunlaşmışsa kompost içinde de açılabilecekleri unutulmamalıdır. İstenmeyen tohumlanmayı önlemek için kapsüller komposta girmeden ayrılmalıdır.

Kök bölgesinin korunması

Kış korumasında en önemli konu drenajdır. Soğukla birlikte sürekli ıslak kalan toprak, köklerin çürümesine ve don zararının artmasına yol açabilir. Yağmur suyu bitkinin çevresinde birikiyorsa yüzey hafifçe yükseltilmeli veya suyun uzaklaşacağı küçük kanallar açılmalıdır. Kök boğazı toprak veya ağır malç altında bırakılmamalıdır.

Çok soğuk ve kar örtüsünün düzensiz olduğu bölgelerde ince bir koruyucu malç kullanılabilir. Kuru yaprak, ince dal parçaları veya gevşek kompost birkaç santimetrelik tabaka hâlinde uygulanabilir. Malç yaprak rozetinin merkezine doldurulmamalıdır. Hava geçiren gevşek bir tabaka, ani sıcaklık değişimlerini azaltırken aşırı nem oluşturmamalıdır.

Ilıman ve yağışlı bölgelerde kalın kış malçı çoğu zaman yarardan çok zarar verir. Islak yaprak yığınları rozet üzerinde çürümeye ve sümüklü böceklerin barınmasına neden olabilir. Bu koşullarda ince çakıl tabakası organik malçtan daha uygun olabilir. Çakıl yüzeyi korurken fazla suyun süzülmesine izin verir.

Saksıda yetiştirilen bitkilerin kökleri açık toprağa göre daha hızlı donar. Saksı, rüzgârdan korunan fakat aydınlık bir duvar kenarına alınabilir. Kap doğrudan soğuk zemin üzerinde bırakılmayıp tahta veya yükseltici üzerine yerleştirilebilir. Drenaj deliklerinin açık kalması kış boyunca özellikle önemlidir.

Kış ve erken ilkbahar kontrolleri

Kışın uzun süre yağış olmuyorsa saksı bitkilerinin toprağı kontrol edilmelidir. Bitki dinlenme döneminde az su tüketse de kök topunun tamamen kuruması zarar verebilir. Donmuş toprağa su verilmemeli, sıcaklığın sıfırın üzerine çıktığı bir gün seçilmelidir. Sulama az miktarda ve doğrudan toprağa yapılmalıdır.

Açık alandaki bitkiler genellikle kış yağışlarıyla yeterli suyu alır. Bu nedenle düzenli sulama çoğu zaman gerekli değildir. Aşırı yağışlı dönemlerde ise su birikimi kontrol edilmeli ve malç tabakası sıkışmışsa hafifçe gevşetilmelidir. Kök çevresinin havasız kalmasına izin verilmemelidir.

Erken ilkbaharda koruyucu organik malç kademeli olarak inceltilmelidir. Yeni yaprakların ışığa ulaşması ve rozet merkezinin kuruması sağlanmalıdır. Don riski tamamen geçmeden tüm koruma bir anda kaldırılmak zorunda değildir. Hava koşullarına göre tabaka birkaç aşamada azaltılabilir.

Kıştan çıkan rozetlerde çürümüş dış yapraklar görülebilir. Bu yapraklar temiz ve keskin bir makasla alınabilir, ancak sağlam merkez yapraklarına dokunulmamalıdır. Yeni büyüme başladığında çevredeki yabancı otlar temizlenip ince bir kompost desteği verilebilir. Böylece bitki çiçek sapı oluşturacağı döneme güçlü biçimde girer.