Kosta Rika takke çiçeğinde budama, yalnızca bitkinin boyunu sınırlamak için değil, yan dallanmayı ve daha yoğun çiçeklenmeyi teşvik etmek için de uygulanır. Sürgün uçlarının doğru zamanda alınması, tabandan ve yaprak koltuklarından yeni dalların gelişmesini destekler. Kontrolsüz ve ağır kesimler ise bitkinin yaprak kapasitesini azaltarak toparlanma süresini uzatabilir. Başarılı budama, bitkinin büyüme dönemi, sürgün yapısı ve genel sağlığı dikkate alınarak yapılmalıdır.
Ana şekillendirme budaması için en uygun zaman ilkbaharın başlangıcıdır. Günlerin uzaması ve sıcaklığın yükselmesi, kesimlerden sonra yeni sürgünlerin hızla oluşmasını sağlar. Kışın düşük ışık altında yapılan sert budama zayıf ve uzun sürgünlere yol açabilir. Çiçeklenme sırasında ağır kesim yapılması ise mevcut tomurcukların kaybedilmesine neden olur.
Budama öncesinde bitkinin genel formu birkaç açıdan incelenmelidir. İçeri doğru büyüyen, birbirine sürtünen veya bitkinin merkezini aşırı sıklaştıran sürgünler belirlenmelidir. Tüm dalları aynı uzunlukta kesmek her zaman doğal bir görünüm oluşturmaz. Kademeli yükseklikler bırakılması daha dengeli ve dolgun bir taç yapısı sağlayabilir.
Kullanılan makas keskin ve temiz olmalıdır. Kör aletler gövdeyi ezerek düzensiz yaralar oluşturur ve iyileşmeyi geciktirir. Kesim bir yaprak çiftinin veya sağlıklı boğumun biraz üzerinden yapılmalıdır. Makas hastalıklı dala temas ettiğinde sonraki kesimden önce dezenfekte edilmelidir.
Şekillendirme, uç alma ve çiçek sonrası kesim
Genç bitkilerde sürgün ucunun alınması erken dönemde yan dallanmayı teşvik eder. Bitki birkaç sağlıklı yaprak çifti oluşturduktan sonra en üstteki büyüme noktası çıkarılabilir. Yaprak koltuklarındaki tomurcuklar harekete geçerek iki veya daha fazla yeni dal oluşturur. Bu işlem gerektiğinde yeni dallar üzerinde de sınırlı biçimde tekrarlanabilir.
Bu konudaki diğer makaleler
Uç alma işlemi çok sık yapılırsa çiçeklenme sürekli ertelenebilir. Kosta Rika takke çiçeği çiçeklerini çoğunlukla olgunlaşmış sürgün uçlarında oluşturur. Tomurcuklanma dönemine yaklaşırken şekillendirme kesimleri durdurulmalıdır. Bitkiye yeni dallarını olgunlaştırması için yeterli zaman verilmelidir.
Solmuş çiçek başaklarının alınması bitkinin temiz ve bakımlı görünmesini sağlar. Çiçek sapı sağlıklı bir yaprak çiftinin hemen üzerinden kesilebilir. Bu noktadan gelişen yan sürgünler uygun koşullarda yeni tomurcuklar oluşturabilir. Hastalık belirtisi taşıyan çiçekler bekletilmeden uzaklaştırılmalıdır.
Aşırı uzayan dallar tek seferde gövde tabanına kadar kesilmek zorunda değildir. Önce toplam uzunluğun üçte biri kadar kısaltma yapılarak bitkinin tepkisi gözlenebilir. Yeni sürgünler çıktıktan sonra gerekirse ikinci bir düzeltme uygulanabilir. Kademeli budama, zayıf veya stresli bitkilerde ani yaprak kaybı riskini azaltır.
Yenileme budaması ve budama sonrası bakım
Yaşlı bitkiler zamanla alt yapraklarını kaybederek çıplak ve düzensiz bir görünüm alabilir. Sağlıklı kök sistemine sahip örneklerde ilkbaharda yenileme budaması uygulanabilir. Dalların tamamı aynı anda çok kısa kesilmek yerine bir bölümü daha uzun bırakılmalıdır. Böylece bitki fotosentez yapmaya devam ederken tabandan yeni sürgünler oluşturabilir.
Bu konudaki diğer makaleler
Çok zayıf veya kök sorunu yaşayan bitkilerde ağır yenileme budaması ertelenmelidir. Kökler yeterli su ve besin taşıyamadığında kesim sonrasında yeni sürgün oluşturmak zorlaşır. Önce sulama, drenaj ve sıcaklık koşulları düzeltilmelidir. Bitki canlı büyüme göstermeye başladığında kontrollü budama yapılabilir.
Budama sonrasında sulama ihtiyacı geçici olarak azalabilir. Yaprak yüzeyi küçüldüğü için bitki topraktan daha az su çeker. Önceki sıklıkta sulamaya devam etmek kök çevresinin gereğinden uzun süre ıslak kalmasına neden olabilir. Toprak nemi her sulamadan önce kontrol edilerek yeni yapraklar gelişene kadar miktar ayarlanmalıdır.
Kesimden hemen sonra yüksek dozda gübre vermek gerekli değildir. Bitki uygun ışık ve sıcaklıkta birkaç hafta içinde yeni tomurcuklar geliştirmeye başlayabilir. Yeni sürgünler belirginleştiğinde düşük dozlu dengeli besleme uygulanabilir. Budanan sağlıklı dallar sürgün çeliği olarak değerlendirilerek yeni bitkiler elde edilebilir.
