Skjering og tilbakeskjering av mannaask

Mannaask treng sjeldan hard skjering, men rett utført vedlikehald kan gi ei sterkare, vakrare og meir stabil krone. Den naturlege vekstforma er ofte lett og harmonisk, og nettopp difor bør ein arbeide varsamt. Skjeringa skal støtte treets eigen struktur, ikkje tvinge det inn i ei unaturleg form. Med små, presise inngrep til rett tid kan ein førebyggje større problem seinare.

Kvifor og når mannaask bør skjerast

Hovudgrunnen til å skjere mannaask er å fjerne skadde, døde eller kryssande greiner. Slike greiner kan gni mot kvarandre, skape sår og svekkje kronestrukturen. Når dei blir fjerna tidleg, treng ein berre små snitt. Små snitt gror raskare og gir mindre risiko for sjukdom.

Unge tre kan ha nytte av oppbyggingsskjering. Då vel ein fram ein god hovudstruktur og fjernar konkurrerande eller uheldige greiner. Målet er ei stabil krone som toler vind og snø betre. Dette arbeidet bør gjerast gradvis, ikkje som ei stor omforming på éin gong.

Tidspunktet bør veljast med omsyn til vekst og sårheling. Lett skjering kan ofte gjerast seint på vinteren eller tidleg om våren før veksten skyt fart. Døde greiner kan fjernast når dei blir oppdaga. Store inngrep bør ein vere varsam med, særleg dersom treet er stressa.

Ein bør unngå skjering rett før harde frostperiodar dersom klimaet er krevjande. Ferske snitt kan vere meir utsette når temperaturen svingar kraftig. Det er også klokt å unngå skjering i periodar med ekstrem tørke. Treet bør ha gode vekstvilkår når det skal lukke sår.

Teknikken bak god skjering

God skjering startar med skarpt og reint verktøy. Sløve reiskapar riv borken og gir ujamne sårflater. Reine snitt gror betre og reduserer risikoen for infeksjon. Verktøy bør også reingjerast dersom ein fjernar mistenkt sjuk ved.

Snittet skal leggjast utanfor greinringen, men ikkje så langt ute at det står att ein tapp. Greinringen inneheld vev som hjelper treet å kapsle inn såret. Dersom ein skjer for tett inn mot stammen, skadar ein dette naturlege forsvaret. Dersom ein lèt ein lang tapp stå att, kan han tørke inn og bli inngang for råte.

Tunge greiner bør fjernast i fleire steg. Først kortar ein inn greina for å redusere vekta, og deretter legg ein det endelege snittet rett. Dette hindrar at greina riv med seg bork når ho fell. Metoden er særleg viktig på unge tre med tynn bork.

Ein bør aldri toppkappe mannaask for å halde treet lågt. Topping øydelegg den naturlege forma og skaper ofte mange svake vasskot. Slike skot kan bli dårleg festa og gi meir arbeid seinare. Dersom treet blir for stort for plassen, var plasseringa truleg feil frå starten.

Vedlikehald, fornying og feil som bør unngåast

Årleg kontroll er betre enn kraftig skjering med lange mellomrom. Når ein oppdagar uheldige greiner tidleg, kan dei fjernast med små inngrep. Dette gir mindre stress og penare resultat. Treet får samtidig behalde mest mogleg bladmasse.

For tett skjering kan redusere treets evne til å produsere energi. Blada er motoren i treet, og fjerning av for mykje krone svekkjer veksten. Ein bør sjeldan ta bort store mengder levande greinmasse på éin gong. Varsamheit er spesielt viktig for tre som nyleg er planta eller har vore utsett for tørke.

Skot frå basis eller stammen kan fjernast dersom dei forstyrrar forma. Slike skot tek energi og kan gi eit rotete uttrykk. Dei bør takast medan dei er små og lette å fjerne. Då unngår ein større sår seinare.

Etter skjering bør treet få rolege vekstforhold. Det treng ikkje sterk gjødsel for å kome seg etter eit normalt inngrep. Stabil jordfukt, godt jorddekke og lite konkurranse frå gras er langt viktigare. Når skjeringa blir utført med respekt for treets naturlege vekst, held mannaask seg både sunn og vakker.