Overvintring av mannaask

Mannaask kan klare vinteren godt når det står på ein eigna stad og får avslutte vekstsesongen roleg. Likevel kan unge tre vere sårbare for frost, vintertørke, vind og raske temperaturskifte. Overvintring handlar difor ikkje berre om kulde, men om korleis treet er etablert før frosten kjem. Med rett førebuing blir vinteren mindre belastande og vårstarten langt tryggare.

Klima, plassering og vinterstyrke

Mannaask trivst best på lune og solrike stader der jorda er veldrenert. I kjølege område bør ein velje ein plass som får god sommervarme og ikkje samlar kald luft. Lågpunkt i hagen kan vere meir frostutsette enn ein svak skråning. Små mikroklima kan ha stor betydning for kor godt treet overvintrar.

Vind kan vere like krevjande som låg temperatur. Kald og tørr vintervind kan trekkje fukt ut av greiner og knoppar, særleg når bakken er frosen. Unge tre med lite utvikla rotsystem merkar dette mest. Ei lun plassering gir difor betre vintertryggleik enn ein open og hardt eksponert stad.

Drenert jord er avgjerande før vinteren. Røter som står i vassmetta jord om hausten, blir meir sårbare når frost kjem. Vatn som blir ståande rundt røtene, kan gi oksygenmangel og seinare rotskadar. Ei jord som slepper overskotsvatn vidare, er ein viktig del av vintervernet.

Etablerte tre toler vanlegvis meir enn nyplanta tre. Når rotsystemet har fått fleire år på seg, kan treet hente vatn og næring frå eit større område. Difor bør ein vere mest nøye med vinterførebuing dei første tre til fem åra. God etablering er det beste vinterdekket eit tre kan få.

Førebuing på sensommar og haust

Overvintringa startar eigentleg allereie seint på sommaren. På dette tidspunktet bør ein unngå sterk nitrogenrik gjødsling. Slik gjødsel kan presse fram mjuke skot som ikkje rekk å modne før frosten kjem. Modne skot toler kulde langt betre enn sein og saftig vekst.

Vatning må tilpassast haustvêret. Dersom hausten er svært tørr, bør treet få ei grundig vatning før bakken frys. Dette er særleg viktig for nyplanta tre og tre i lett jord. Samstundes må ein unngå å halde jorda konstant våt.

Jorddekket kan fornyast før vinteren, men det må leggast riktig. Eit organisk dekke over rotsona jamnar ut temperatursvingingar og held betre på fukta. Det skal ikkje liggje tett opp mot stammen. Ein fri ring rundt stammen reduserer faren for fukt- og gnagskadar.

Hausten er også ei god tid for å sjå etter skadde greiner. Knekte eller døde greiner kan fjernast dersom dei utgjer ein risiko. Store skjeringar bør derimot ikkje gjerast unødvendig seint dersom klimaet er hardt. Treet bør få gå inn i vinteren med minst mogleg stress.

Vern av unge tre gjennom vinteren

Unge mannaask kan ha nytte av stammevern dei første vintrane. Dette vernar mot gnag frå dyr, solskadar og mekaniske skadar. Vernet må vere luftig og ikkje halde fukt tett mot borken. Det bør kontrollerast jamleg, slik at det ikkje strammar når stammen veks.

I område med mykje hare, rådyr eller smågnagarar er fysisk vern ofte viktig. Gnag på ung bork kan skade treet alvorleg, særleg dersom skaden går rundt stammen. Ein enkel netting eller spiralvern kan hindre mykje problem. Vernet bør gå høgt nok til å ta omsyn til snødjupna.

Vintertørke kan oppstå når sola og vinden tørkar greiner medan bakken er frosen. Dette er vanlegare på utsette stader og i periodar med barfrost. Jorddekke og god haustvatning reduserer risikoen. I særleg harde klima kan ein også bruke lett skugging eller vindskjerming for unge tre.

Snø kan både verne og skade. Eit stabilt snødekke isolerer røtene mot sterk kulde. Tung, våt snø på greinene kan derimot bøye eller brekke unge skot. Dersom snøen legg seg tungt i krona, kan han ristast forsiktig av før han frys fast.

Vårkontroll etter vinteren

Når våren kjem, bør mannaask kontrollerast før veksten er fullt i gang. Ein kan sjå etter frostsprekkar, knekte greiner og knoppar som ikkje svell normalt. Det er likevel viktig å ikkje konkludere for tidleg. Nokre tre bryt seint etter ein kald vinter.

Døde eller tydeleg skadde greiner kan fjernast når ein ser kvar frisk vekst startar. Det er betre å vente litt enn å skjere bort greiner som framleis kan bryte. Snitt bør leggjast i frisk ved og med reint verktøy. Presis vårskjering hjelper treet vidare utan unødvendig tap av levande greinmasse.

Jorddekket bør rettast opp etter vinteren. Materiale som har blåse inn mot stammen, bør trekkjast tilbake. Dersom dekket er blitt kompakt og vått, kan det løysast eller tynnast. Rotsona treng både vern og luft.

Etter ein hard vinter bør ein vere varsam med gjødsling. Treet treng først og fremst stabil fukt og tid til å kome i normal vekst. Når bladverket utviklar seg godt, kan ein eventuelt gi mild organisk næring. Ein roleg vårstart er ofte betre enn kraftige stimuleringstiltak.