Planting og formering av sitronduftpelargonium

Sitronduftpelargonium er enkel å plante og kan formerast effektivt med stiklingar frå friske morsplantar. Ei vellukka etablering krev først og fremst luftig jord, ei potte med god drenering og ein varm plass med rikeleg lys. Når unge plantar får jamn, men forsiktig oppfølging, utviklar dei raskt eit funksjonelt rotsystem og fleire nye skot. God hygiene under planting og formering reduserer samtidig risikoen for ròte og sjukdom.

Val av potte og jordblanding

Potta bør vere tilpassa storleiken på rotsystemet og ha opne hol i botnen. Ei for stor potte held på meir vatn enn den unge planta klarer å bruke. Dette kan føre til langvarig fukt rundt røtene og auka fare for ròte. Ein moderat pottestørrelse gir betre kontroll over både vatning og rotutvikling.

Leirpotter slepper gjennom noko luft og fukt, og jorda tørkar derfor raskare enn i plastpotter. Plastpotter held betre på vatnet og kan vere praktiske i varme og tørre miljø. Valet bør tilpassast kor ofte du har høve til å kontrollere plantene. Uansett materiale må overflødig vatn kunne renne fritt ut.

Ei eigna jordblanding kan lagast av plantejord kombinert med perlite, grov sand eller fin bark. Desse materiala aukar porøsiteten og hindrar at jordklumpen blir kompakt. Røtene til sitronduftpelargonium treng både fukt og tilgang til oksygen. Ei tett og tung blanding vil derfor gi svakare etablering enn ei luftig blanding.

Jorda bør vere svakt sur til nøytral og ikkje innehalde svært mykje gjødsel ved planting. Unge røter kan bli skadde av høg saltkonsentrasjon i sterkt gjødsla jord. Det er betre å starte med moderat næring og tilføre meir når veksten er godt i gang. Frisk jord reduserer dessutan faren for jordbuande skadedyr og sjukdomssmitte.

Planting av etablerte plantar

Før planting bør rotklumpen undersøkjast grundig. Friske røter er faste og lyse, medan skadde røter ofte er mørke, mjuke eller har vond lukt. Slike parti kan klippast bort med ei rein og skarp saks. Dersom rotklumpen er svært tørr, kan han fuktast lett før planten blir sett i den nye potta.

Legg litt jord i botnen og plasser planten slik at toppen av rotklumpen kjem omtrent i same høgd som tidlegare. Fyll jord rundt sidene utan å presse blandinga hardt saman. Lett trykk med fingrane er nok til å stabilisere planten. For hard pakking reduserer luftromma og kan hemme utviklinga av nye røter.

Etter planting skal jorda vatnast forsiktig slik at ho legg seg rundt røtene. Vatnet bør renne ut gjennom hola i botnen, og overskotet må fjernast frå skåla. Planta bør deretter stå lyst, men ikkje i den mest intense middagssola dei første dagane. Ei kort etableringsperiode med jamne forhold reduserer stresset etter ompotting.

Vent med sterk gjødsling til planten viser teikn til ny vekst. Nye blad eller skot tyder på at røtene har byrja å fungere i den nye jorda. Dersom planten heng litt den første dagen, er det ikkje nødvendigvis eit faresignal. Vedvarande slapp vekst kan derimot tyde på rotskade, for våt jord eller svært høg temperatur.

Formering med stiklingar

Stiklingar bør takast frå friske skot utan teikn til skadedyr, flekkar eller misfarging. Eit toppskot på om lag seks til ti centimeter er vanlegvis godt eigna. Kuttet bør leggjast rett under eit bladfeste, der plantevevet har god evne til å danne røter. Bruk alltid ein rein kniv eller ei skarp saks for å lage eit jamt snitt.

Fjern blada frå den nedste delen av stiklingen, men la nokre blad sitje att øvst. Store blad kan reduserast litt dersom fordampinga er svært høg. Eventuelle blomsterknoppar bør fjernast, sidan dei bruker energi som heller bør gå til rotdanning. Stiklingen kan få liggje luftig ei kort stund slik at snittflata tørkar lett.

Set stiklingen i ei lita potte med fuktig og svært luftig formeringsjord. Blandinga kan bestå av såjord og perlite eller sand i omtrent like delar. Trykk jorda lett rundt stengelen slik at stiklingen står støtt. Vatn sparsamleg, for den bladlause delen av stengelen rotnar lett dersom miljøet er for vått.

Stiklingen bør plasserast lyst og varmt, men utan sterk direkte sol. Ei temperatur på rundt 20 gradar gir ofte rask og jamn rotdanning. Jorda skal vere svakt fuktig, aldri gjennomvåt. Etter nokre veker vil ny vekst eller tydeleg motstand ved svært forsiktig trekking vise at røter har utvikla seg.

Vidare stell av unge plantar

Nyrota stiklingar bør ikkje flyttast direkte over i store potter. Ei gradvis opptrapping av pottestørrelsen gir betre kontroll med fuktinnhaldet i jorda. Når røtene fyller den vesle formeringspotta, kan planten setjast over i ei litt større potte. Dette stimulerer ei tett og stabil utvikling av rotsystemet.

Unge plantar treng mykje lys for å bli kompakte. For lite lys gir lange, mjuke stenglar og store avstandar mellom blada. Plasser plantene nær eit lyst vindauge eller bruk vekstlys når dagslyset er svakt. Snu pottene jamleg dersom lyset kjem frå berre éi retning.

Når det har utvikla seg fleire bladpar, kan toppen knipast av for å stimulere sideskot. Denne enkle forma for beskjering gjer planten tettare frå ung alder. Vent til planten er godt etablert før du gjer inngrepet. Ein svak eller nyleg ompotta stikling bør få tid til å byggje opp røter først.

Svak gjødsling kan starte når planten veks aktivt og har utvikla eit godt rotsystem. Bruk ei balansert flytande næring i lågare konsentrasjon enn for vaksne plantar. For sterk gjødsel kan svi unge røter og bremse etableringa. Jamn temperatur, moderat vatning og godt lys er framleis viktigare enn mykje næring.