Planting og formering av kalifornisk trevalmue

Kalifornisk trevalmue bør plantast med meir omtanke enn mange vanlege staudar, fordi eit etablert rotsystem helst ikkje skal forstyrrast seinare. Planten utviklar kraftige og etter kvart vidtgåande røter som både gir god tørketoleranse og gjer omplanting krevjande. Den beste strategien er derfor å velje ein solrik, varm og permanent voksestad frå starten. Når etableringa lukkast, kan planten bli verande på same plass i mange år.

Tidspunktet for planting bør tilpassast klimaet. I norsk klima er våren ofte tryggast, fordi planten då får ein heil vekstsesong til å utvikle røter før første vinter. Planting tidleg på hausten kan fungere i svært milde område, men risikoen for vinterfukt og frostskade blir større. Unge plantar er meir sårbare enn etablerte røter.

Jorda må vere veldrenert og helst relativt djup. Kalifornisk trevalmue trivst dårleg dersom røtene blir ståande i vatn gjennom vinteren. Ei blanding av mineraljord, sand, grus og moderat mengd mold passar ofte godt. Tung jord bør forbetrast over eit større område enn berre sjølve planteholet.

Planten bør heller ikkje plasserast for nær svaktveksande naboplanter. Etter etablering kan han sende opp rotskot eit stykke frå hovudplanten. Det er ein naturleg del av veksemåten og ikkje nødvendigvis eit problem i eit romsleg bed. I små areal må spreiinga derimot planleggjast frå starten.

Slik plantar du trevalmue

Før planting bør jorda løysast godt i djupna utan å lage eit smalt, potteforma hol med kompakte sider. Eit breiare område med laus struktur gjer det lettare for dei nye røtene å etablere seg. Dersom undergrunnen er svært tett, må også dreneringa under planteområdet vurderast. Berre å fylle planteholet med laus jord løyser ikkje problemet dersom vatnet blir ståande rundt det.

Ta planten varsamt ut av potta slik at rotklumpen blir minst mogleg forstyrra. Røtene til kalifornisk trevalmue kan vere sensitive for hard handsaming, særleg dersom planten har stått lenge i potte. Unngå aggressiv oppdeling eller kraftig riving i rotklumpen. Eventuelle sirkulerande røter kan rettast svært forsiktig dersom det er mogleg.

Plant omtrent på same djupn som planten stod i potta. For djup planting aukar risikoen for fuktproblem rundt basis. Etterfyll med jord og trykk lett til slik at større luftlommer forsvinn utan at jorda blir kompaktert. Vatn grundig etter planting for å sikre god kontakt mellom røter og jord.

Den første tida bør jordfukta kontrollerast regelmessig. Nyplanta eksemplar toler ikkje langvarig uttørking like godt som eldre plantar. Samstundes skal jorda ikkje haldast kontinuerleg våt. Ei gradvis veksling mellom moderat fukt og lett opptørking gir gode forhold for rotutvikling.

Formering med rotskot og rotdelar

Etablerte kaliforniske trevalmuer dannar ofte rotskot, og desse kan brukast til formering. Det beste er å velje unge skot som står litt frå hovudplanten og allereie har utvikla eigne røter. Arbeidet bør utførast forsiktig slik at ein ikkje skadar større delar av morplanta sitt rotsystem. Tidleg vår er ofte eit godt tidspunkt.

Grav rundt rotskottet og prøv å få med så mykje av den tilhøyrande rota som mogleg. Skjer sambandet til morplanta med eit skarpt og reint reiskap. Det nye eksemplaret bør plantast direkte på den endelege voksestaden eller i ei romsleg potte med svært god drenering. Etter flytting må planten vernast mot kraftig uttørking medan nye røter blir danna.

Rotbitar kan også nyttast til formering fordi planten har sterk evne til å danne nye skot frå røtene. Friske, relativt kraftige røter blir delte i eigna stykke og lagde i eit luftig formeringsmedium. Temperaturen bør vere moderat, og mediet skal vere lett fuktig, ikkje vått. Prosessen krev tolmod fordi skotutviklinga kan ta tid.

Fordelen med vegetativ formering er at dei nye plantane får dei same genetiske eigenskapane som morplanta. Metoden er dessutan ofte meir føreseieleg enn frøformering. Ulempa er at inngrep i ein etablert plante kan vere risikabelt dersom ein arbeider for nær hovudrota. Ta derfor heller nokre få gode rotdelar enn å grave mykje rundt planten.

Formering frå frø

Frøformering er mogleg, men spiringsresultatet kan vere ujamnt. Frøa har ei naturleg kvile som kan gjere at dei ikkje spirer raskt under vanlege innandørs forhold. I naturen kan frøa bli påverka av både temperaturvekslingar og brannrelaterte signal før spiring. Det forklarer kvifor kunstig såing av og til krev meir tolmod enn ein forventar.

Frø bør såast i eit luftig og veldrenert medium. Eit svært vått såmedium aukar risikoen for roteskadar og soppangrep før småplantane har utvikla seg. Så grunt og hald fukta moderat og jamn. Temperaturen bør vere stabil utan at pottene blir overoppheta i direkte sol.

Når spirene kjem, treng dei raskt mykje lys. For lite lys gir lange og svake småplantar som seinare kan vere vanskelege å etablere. Vatn frå kanten eller nedanfrå slik at dei små stenglane ikkje blir liggjande våte. God luftsirkulasjon reduserer risikoen for rothalsproblem.

Frøplanter må pottast om varsamt fordi unge røter kan vere skjøre. Det er klokt å unngå mange ompottingar før planten kjem på sin permanente stad. Herd plantane gradvis før dei blir sette ut om våren. Første vinter bør dei gjerne få ein ekstra lun og veldrenert plass.