Planting og formeiring av raud eskallonia

God planting legg grunnlaget for at raud eskallonia skal utvikle eit sterkt rotsystem, tett bladverk og regelmessig blomstring. Busken bør plantast i jord som kombinerer effektiv drenering med evne til å halde på jamn fukt. Formeiring kan gjerast med stiklingar, avlegging eller frø, men vegetative metodar gir vanlegvis det sikraste resultatet. Rett tidspunkt og nøyaktig oppfølging er avgjerande både ved etablering og ved produksjon av nye plantar.

Førebuing av planteplassen

Planteplassen bør førebuast før busken blir teken ut av potta. Jorda blir løyst i eit område som er tydeleg breiare enn sjølve rotklumpen. Kompakt jord i botnen må brytast opp slik at røtene kan vekse utover og vatnet kan drenere. Steiner, rotugras og anna som hindrar rotutvikling, bør fjernast.

Planteholet bør vere om lag dobbelt så breitt som rotklumpen, men ikkje mykje djupare. For djup planting kan føre til at rothalsen står fuktig og får for lite luft. Overflata på rotklumpen bør ende omtrent i nivå med terrenget rundt. I tung jord kan planta setjast nokre centimeter høgare for å redusere risikoen for vassmetting.

Jorda som blir fylt tilbake, kan blandast med moden kompost dersom det opphavlege jordsmonnet er næringsfattig. Det bør ikkje leggjast sterk gjødsel direkte under eller rundt røtene. Høg saltkonsentrasjon kan skade nye rothår og forseinke etableringa. Ei moderat jordforbetring er tryggare enn ei svært næringsrik plantegrop.

Før planting bør rotklumpen vere gjennomfukta. Ei tørr potteplante kan setjast i ei bøtte med vatn til luftboblene sluttar å stige. Røter som går tett rundt innsida av potta, kan løsnast forsiktig med fingrane. Kraftig samanfiltra røter kan skjerast lett enkelte stader for å stimulere vekst utover i den nye jorda.

Sjølve plantinga og etableringa

Planta blir plassert rett i holet medan høgd og retning blir kontrollerte frå fleire sider. Dersom busken har ei tydeleg pen framside, bør denne vendast mot den mest synlege delen av hagen. Jorda blir fylt tilbake lagvis og trykt lett til utan å pakkast hardt. Målet er å fjerne store luftlommer, men framleis halde strukturen porøs.

Etter planting skal det vatnast grundig. Vatnet hjelper jorda med å slutte tettare rundt røtene og gir planta eit godt utgangspunkt. Dersom jorda søkk mykje etter vatninga, kan meir jord fyllast på rundt rotklumpen. Rothalsen må likevel ikkje dekkjast av eit tjukt jordlag.

Eit lag på fem til åtte centimeter med bark, lauvkompost eller anna organisk dekkmateriale kan leggjast over rotsona. Materialet skal ikkje liggje tett opp mot stammen, fordi konstant fukt kan skade barken. Jorddekke reduserer fordamping og dempar konkurransen frå ugras. Etter kvart som det blir brote ned, bidreg det også til betre jordstruktur.

Den første vekstsesongen er regelmessig kontroll av jordfukta svært viktig. Nyplanta eskallonia har enno ikkje røter som strekkjer seg langt utover den opphavlege rotklumpen. Planta kan derfor tørke ut sjølv om jorda eit lite stykke unna er fuktig. Grundig vatning med nokre dagars mellomrom er vanlegvis betre enn dagleg småvatning.

Formeiring med stiklingar og avlegging

Halvmodne stiklingar blir vanlegvis tekne frå friske skot om sommaren. Skotet bør vere fast ved basis, men framleis ha ein mjukare topp. Ein stikling på om lag åtte til tolv centimeter er ofte passe lang. Kuttet blir lagt rett under eit bladfeste, der evna til å danne røter gjerne er god.

Dei nedste blada blir fjerna slik at ein rein stengeldel kan setjast i formeiringsmediet. Store blad kan kortast litt dersom fordampinga er høg, men unødvendig bladskade bør unngåast. Stiklingen blir sett i ei luftig blanding av såjord og grovt materiale som perlitt eller sand. Mediet skal vere fuktig, men aldri søkkvått.

Høg luftfukt kring stiklingane reduserer tapet av vatn før røtene er danna. Ein gjennomsiktig plastkuppel eller eit lite minidrivhus kan nyttast, men det må luftast regelmessig. Direkte, sterk sol kan gi overoppheting og sviskadar på få minutt. Lyst, indirekte lys og stabil varme gir vanlegvis den tryggaste rotinga.

Avlegging er ein enkel metode når moderplanta har låge og bøyelege greiner. Ei grein blir bøygd ned mot bakken, og barken kan rispast lett der ho skal liggje under jorda. Greina blir festa med ein krok og dekt med laus, fuktig jord, medan skotspissen står over bakken. Når eit sjølvstendig rotsystem har utvikla seg, kan den nye planta skjerast laus og flyttast.

Formeiring med frø og vidare oppal

Frøformeiring blir sjeldnare brukt fordi avkommet kan få andre eigenskapar enn moderplanta. Blomefarge, vekstform og herdigheit kan variere mellom frøplantane. Metoden kan likevel vere interessant for den som ønskjer genetisk variasjon eller vil eksperimentere med utval. Frø må samlast frå modne frøkapslar før dei blir spreidde eller skadde av fukt.

Frøa blir sådde grunt i eit fint og veldrenert såmedium. Eit tynt lag vermikulitt eller fin jord kan nyttast som dekke. Mediet skal haldast jamt fuktig med forsiktig dusjing eller vatning nedanfrå. For mykje vatn kan redusere oksygentilgangen og føre til at frø eller småplantar rotnar.

Når småplantane har fått fleire ekte blad, kan dei priklast over i individuelle potter. Røtene er skjøre og bør handterast med minst mogleg forstyrring. Plantene treng godt lys for å utvikle kompakte skot, men bør vernast mot sterk middagssol. Mild næring kan givast først når rotveksten er tydeleg i gang.

Før unge plantar blir sette permanent ut, må dei herdast gradvis. Dei blir først plasserte ute nokre timar på milde dagar og tekne inn att om kvelden. Tida ute blir auka gjennom ein periode på minst ei til to veker. Planting på friland bør skje når faren for hard frost er liten og jorda har fått tilfredsstillande temperatur.