Overvintring av koloradoedelgran

Koloradoedelgran er vinterherdig og toler vanlegvis streng kulde betre enn mange andre prydtre. Vinterproblem oppstår oftare på grunn av uttørking, tung snø, salt eller raske temperaturskifte enn på grunn av låg temperatur åleine. Unge tre og nyplantingar er mest sårbare fordi rotsystemet enno ikkje har nådd langt ut i jorda. Gode førebuingar om hausten reduserer faren for skadar og gir ein jamnare start neste vår.

Førebuing om hausten

Vatning seint på hausten er viktig dersom jorda har vore tørr. Eit godt gjennomfukta rotområde gir treet eit større vasslager før bakken frys. Vatninga skal utførast før langvarig frost set inn. Vassmetta jord må likevel unngåast, særleg på tunge vekseplassar.

Nitrogengjødsling skal avsluttast tidleg nok til at skota får modne. Mjuke, grøne skot blir lett skadde av den første harde frosten. Frå seinsommaren bør treet få utvikle fastare vev og avslutte lengdeveksten naturleg. Ekstra gjødsel om hausten er sjeldan nødvendig.

Eit lag bark eller anna organisk materiale kan leggjast over rotsona. Dekkjet reduserer raske temperaturendringar og vernar fine røter. Det skal ikkje pakkast tett rundt stammen. Fuktig materiale mot borken kan føre til råte eller frostskadar.

Unge tre bør kontrollerast for lause bindingar og ustø støtte. Vintervind kan rykke i rotklumpen dersom treet ikkje har festa seg. Samstundes må banda vere romslege nok til at dei ikkje skjer inn i stammen. Støtta bør stå på den sida vinden oftast kjem frå.

Vern mot vintersol og vind

Sterk vintersol kan varme opp nålene medan røtene står i frosen jord. Då aukar fordampinga utan at treet kan ta opp nytt vatn. Resultatet kan bli brunfarging på sør- og vestsida. Skaden blir ofte først tydeleg når våren kjem.

Unge tre på opne plassar kan skjermast med strie eller eit luftig skuggenett. Materialet skal redusere sol og vind utan å stenge lufta ute. Plast må ikkje brukast tett rundt krona. Under plast kan temperaturen svinge kraftig, og fukt kan samle seg.

Ei mellombels vindskjerming kan vere nok på svært utsette stader. Skjermen bør plasserast slik at han bryt vinden, men ikkje fell inn mot treet. Han må vere godt festa før vinterstormane kjem. Ei permanent tett vegg kan skape turbulens og uventa belastning på greinene.

Eldre og godt etablerte tre treng sjeldan innpakking. Overdriven skjerming kan halde krona unødvendig fuktig. Tiltaka skal derfor tilpassast alder, plassering og tidlegare vinterskadar. Eit tre som har klart fleire vintrar utan problem, bør vanlegvis få stå ope.

Snø, is og mekaniske skadar

Lett snø fungerer som isolasjon og er vanlegvis ufarleg. Tung og våt snø kan derimot dra sidegreinene ned. Særleg lange greiner kan sprekke ved festet til stammen. Snøen bør fjernast forsiktig medan han framleis er laus.

Greinene skal løftast varsamt nedanfrå i staden for å bli slått ovanfrå. Frosne greiner er sprø og kan knekke ved brå rørsler. Islag bør få smelte naturleg dersom greinene ikkje står i fare for å bryte saman. Forsøk på å hakke av is kan skade både nåler og bork.

Smale tre kan bindast laust saman før vinteren i område med mykje tung snø. Bandet skal fordelast over fleire punkt og ikkje presse greinene hardt inn mot stammen. Bindinga må fjernast om våren. Langvarig samanklemming reduserer luft og lys inne i krona.

Skadar etter snøbrekk bør vurderast når vêret blir mildare. Reine brot kan skjerast tilbake til ein frisk sidegrein eller til greinkragen. Flisa ved skal jamnast utan å lage større sår enn nødvendig. Ein skadd topp må eventuelt erstattast ved å binde opp ein sterk sidegrein.

Vårkontroll etter vinteren

Når telen går, bør jordfukta kontrollerast. Vårsol og vind kan tørke krona raskt før røtene er fullt aktive. Vatning kan vere nødvendig dersom jorda er tørr. Kald og våt jord skal derimot ikkje få meir vatn.

Brune nåler må vurderast over fleire veker. Nokre nåler kan vere skadde, medan knoppane framleis er levande. Nye skot kan då utvikle seg normalt seinare på våren. Greiner bør ikkje fjernast før ein er sikker på at veden er død.

Borken skal kontrollerast for sprekkar, gnagsår og skadar etter dyr. Mindre skadar kan ofte gro dersom området blir halde reint og tørt. Lause borkflikar kan skjerast jamt tilbake med eit reint reiskap. Store skadar rundt mykje av stammen kan svekkje transportvevet alvorleg.

Vinterdekkje og skjerming skal fjernast gradvis når faren for sterk frost minkar. For tidleg fjerning kan utsetje unge nåler for brå sol og vind. For sein fjerning kan halde på fukt og varme. Ei gradvis tilvenning gir treet den mest skånsame overgangen til ny vekstsesong.