Lysbehov hos koloradoedelgran

Koloradoedelgran utviklar den tettaste krona og den mest markante nålefargen når han får mykje lys. Treet kan toler lett skugge, men langvarig mangel på sol gir ofte glisnare greiner og svakare vekst. Lysforholda påverkar også kor raskt nålene tørkar etter regn og kor symmetrisk krona blir. Ein godt opplyst vekseplass er derfor viktig både for utsjånad og plantehelse.

Full sol og optimal plassering

Ein plass med sol store delar av dagen gir vanlegvis best resultat. God lystilgang støttar jamn knopputvikling og korte, sterke skot. Krona held seg tettare heilt ned mot bakken. Den blågrøne nålefargen kjem ofte tydelegast fram i godt lys.

I kjølege område toler treet full sol gjennom heile dagen. I svært varme og tørre område kan sterk ettermiddagssol auke vassbehovet. Jorda bør då dekkjast og haldast jamt fuktig. Treet skal likevel ikkje plasserast i djup skugge for å løyse eit tørkeproblem.

Lys frå fleire retningar gir den mest symmetriske veksten. Står treet tett ved ein bygning, kan greinene på skuggesida bli kortare og tynnare. Toppen kan òg bøye seg svakt mot lyset. God avstand til høge konstruksjonar reduserer slike skeivskapar.

Ved planting bør ein ta omsyn til framtidig skugge frå andre tre. Små lauvtre kan på få år utvikle kroner som stengjer mykje lys. Konkurransen aukar samtidig under bakken. Ein langsiktig planteplan hindrar at koloradoedelgrana seinare må flyttast eller skjerast hardt.

Toleranse for halvskugge

Lett halvskugge nokre timar om dagen er vanlegvis uproblematisk. Treet bør likevel få direkte sol i delar av dagen. Morgonsol er særleg gunstig fordi ho tørkar dogg og regn frå nålene. Dette kan redusere risikoen for fuktrelaterte sjukdommar.

I halvskugge blir årsskota ofte noko lengre og mjukare. Avstanden mellom greinkransane kan auke, og krona verkar mindre kompakt. Nålefargen kan bli meir grøn enn blågrøn. Endringane skjer gradvis og blir tydelegare etter fleire år.

Unge tre toler ofte meir skugge enn eldre tre. Etter kvart som krona veks, aukar behovet for lys på dei nedste greinene. Dersom desse greinene blir ståande mørkt, mistar dei nåler og døyr tilbake. Tapt greintettleik nær stammen blir vanlegvis ikkje gjenoppretta.

Skugge kombinert med tett vegetasjon gir dessutan svakare luftsirkulasjon. Nålene held seg våte lenger etter regn. Dette skaper gunstige forhold for enkelte soppar. Uttynning av konkurrerande buskar kan derfor betre både lys og luft utan at sjølve treet blir klipt.

Teikn på feil lysforhold

Eit tre med for lite lys får ofte open og ujamn vekst. Skota strekkjer seg mot den lysaste retninga, og den naturlege kjegleforma blir svakare. Nedre greiner kan miste nåler innanfrå. Problemet må skiljast frå normalt nålefall på eldre greindelar.

Sterk sol åleine skadar sjeldan eit etablert tre dersom røtene har nok vatn. Skadar oppstår oftare når sol, vind og frosen eller tørr jord verkar saman. Nålespissane kan då bli brune på den utsette sida. Betre vassbalanse og vindvern er meir relevant enn permanent skuggelegging.

Eit nyplanta tre som kjem frå ein skjerma planteskule, kan trenge gradvis tilvenning til full sol. Brå overgang i varmt vêr kan gi overflateskadar på nålene. Midlertidig lett skugging dei første vekene kan vere nyttig. Skjerminga skal reduserast gradvis etter kvart som røtene etablerer seg.

Flytting av eit stort tre for å betre lysforholda er krevjande og risikabelt. Det er derfor viktig å vurdere lys gjennom heile året før planting. Vintersol, sommarsol og skugge frå bygningar kan vere svært ulike. Rett plassering frå starten er den enklaste måten å sikre ei tett og frisk krone.