Beskjering og tilbakeklypping av koloradoedelgran

Koloradoedelgran har ei naturleg regelmessig vekstform og treng vanlegvis lite beskjering. Unødvendig klipping kan skape opne sår, ujamn vekst og varige hol i krona. Inngrep bør først og fremst avgrensast til døde, skadde eller feilplasserte greiner. Når beskjering er nødvendig, må snitta leggjast korrekt og den gjennomgåande toppen vernast.

Når og kvifor treet skal beskjærast

Den beste tida for vanleg vedlikehaldsbeskjering er sein vinter eller tidleg vår. Treet er då i kvile, og greinstrukturen er lett å sjå. Døde greiner kan fjernast når som helst dersom arbeidet kan gjerast trygt. Beskjering i svært kaldt vêr bør unngåast fordi veden kan vere sprø.

Levende greiner bør berre fjernast når det finst ein klar grunn. Greiner som kryssar kvarandre, gnir mot stammen eller er brotne, kan skape større skadar over tid. Låge greiner bør behaldast dersom plassen tillèt det. Dei er ein viktig del av den naturlege forma og skjermer rotsona.

Kraftig reduksjon av høgda er ikkje eigna for koloradoedelgran. Dersom toppen blir kutta, mistar treet den naturlege dominansen i hovudskotet. Fleire konkurrerande toppar kan då utvikle seg. Resultatet blir ofte ei brei, svak og uregelmessig krone.

Storleiken på treet må derfor vurderast før planting, ikkje løysast med hard klipping seinare. Eit tre som står for nær ein bygning eller leidning, kan bli eit varig vedlikehaldsproblem. Gjenteken tilbakeklypping gir mange sår og tett, svak gjenvekst. Flytting medan treet er ungt er ofte betre enn sein formtvang.

Korrekt snitt og behandling av greiner

Greiner skal skjerast like utanfor greinkragen. Denne svakt fortjukka sona inneheld vev som hjelper treet med å avgrense såret. Eit snitt heilt inntil stammen skadar denne naturlege forsvarssona. Ein lang stubbe gror heller ikkje godt og kan bli inngangsport for råte.

Tjukke greiner bør fjernast med tre snitt. Først blir det laga eit undersnitt eit stykke ute på greina. Deretter blir greina saga av ovanfrå litt lenger ute, slik at borken ikkje rivnar nedover stammen. Til slutt blir stubben skoren tilbake ved greinkragen.

Reiskapen skal vere skarp og rein. Sløve blad knuser vevet og gir ujamne sårflater. Ved mistanke om sjukdom bør reiskapen desinfiserast mellom kvart tre. Dette er særleg viktig når fleire bartre blir behandla same dag.

Sårmiddel er vanlegvis ikkje nødvendig på eit korrekt snitt. Maling og tette produkt kan halde på fukt og skjule utviklinga av råte. Treet bør få tørke og avgrense såret naturleg. Det viktigaste er at snittet er lite, reint og korrekt plassert.

Forming av unge og skadde tre

Eit ungt tre bør ha éin tydeleg topp. Dersom toppen blir broten, kan ein sterk sidegrein veljast som ny leiar. Greina blir bøygd varsamt opp og festa til ein støttepinne. Andre konkurrerande skot bør kortast inn eller fjernast gradvis.

Oppbindinga skal vere stabil, men ikkje stram. Bandet må kontrollerast gjennom sesongen slik at det ikkje veks inn i borken. Når den nye toppen har blitt fast og rett, kan støtta fjernast. Prosessen kan ta meir enn éin vekstsesong.

Tilbakeklypping av ferske årsskot kan avgrense veksten noko, men må utførast varsamt. Det bør alltid stå att grøne nåler og aktive knoppar på delen som blir behalden. Gamal, naken ved bryt sjeldan med nye skot. For hard klipping kan derfor etterlate permanente opningar.

Etter storm- eller snøskadar bør treet vurderast som ein heilskap. Alle skadde greiner treng ikkje fjernast same dag dersom det ikkje er fare for vidare brot. Store inngrep kan fordelast over fleire sesongar for å redusere stresset. Målet er å gjenopprette tryggleik og struktur utan å øydeleggje den naturlege forma.