Mor yapraklı büyük fındığın dikimi ve çoğaltılması

Mor yapraklı büyük fındığın sağlıklı gelişmesi, doğru dikim yeri seçimi ve dikkatli başlangıç uygulamalarıyla doğrudan ilişkilidir. Bitki güçlü bir çalı yapısına sahip olduğu için dikim sırasında kök alanı, ışık miktarı ve çevresindeki boşluk iyi planlanmalıdır. Çoğaltma ise bitkinin çeşide özgü mor yaprak özelliğinin korunması açısından rastgele tohum ekiminden daha dikkatli yöntemler gerektirir. Bahçede uzun yıllar yaşayacak kaliteli bir örnek elde etmek için dikim ve çoğaltma işlemleri aceleye getirilmemelidir.

Dikim yeri seçimi

Dikim yeri seçilirken ilk olarak ışık durumu değerlendirilmelidir. Mor yaprak renginin güçlü kalması için bitkinin günde birkaç saat doğrudan güneş alması gerekir. Yarı gölge alanlarda da yaşayabilir, ancak renk yoğunluğu azalabilir. Tam gölgede ise bitki daha zayıf ve seyrek bir görünüm kazanır.

Alan genişliği ikinci önemli konudur. Mor yapraklı büyük fındık zamanla genişleyebilen ve dipten sürgün verebilen bir çalıdır. Duvar, çit, bina temeli veya dar yürüyüş yollarına çok yakın dikilmemelidir. İleride budama ile sürekli kısıtlanmak zorunda kalacak yerler uzun vadede uygun değildir.

Toprak drenajı mutlaka kontrol edilmelidir. Yağmurdan sonra uzun süre su tutan alanlarda kök çürümesi riski artar. Eğer bahçede ağır killi toprak varsa dikim öncesi organik maddeyle yapı iyileştirilmelidir. Gerekirse yükseltilmiş dikim alanı oluşturmak iyi sonuç verir.

Rüzgâr durumu da göz önünde bulundurulmalıdır. Çok sert ve kuru rüzgâr alan yerlerde genç yapraklar zarar görebilir. Buna karşılık tamamen havasız alanlar da hastalık riskini artırır. En uygun yer, hava akımının bulunduğu fakat bitkinin sürekli yıpratıcı rüzgâra maruz kalmadığı alandır.

Dikim zamanı ve dikim tekniği

Dikim için en uygun dönem genellikle sonbahar veya erken ilkbahardır. Sonbahar dikimi, köklerin kış boyunca toprağa alışmasına olanak tanır. İlkbahar dikimi ise özellikle kışları çok sert geçen bölgelerde güvenli bir seçenektir. Yaz dikimi yapılacaksa sulama ve gölgeleme çok daha dikkatli yönetilmelidir.

Dikim çukuru kök topundan daha geniş açılmalıdır. Çukurun yalnızca derin olması yeterli değildir, köklerin yana doğru rahat ilerleyebilmesi için genişlik önemlidir. Çıkan toprak kompostla karıştırılarak yeniden kullanılabilir. Taze ve yanmamış gübre köklerle doğrudan temas ettirilmemelidir.

Bitki saksıdan çıkarıldığında kökler kontrol edilmelidir. Dönerek sıkışmış kökler varsa hafifçe gevşetilmelidir. Kök topu parçalanmadan, ancak köklerin yeni toprağa yönelmesini sağlayacak şekilde hazırlanmalıdır. Dikim seviyesi, bitkinin saksıdaki toprak çizgisiyle aynı olmalıdır.

Dikimden sonra toprak nazikçe bastırılmalı ve can suyu verilmelidir. İlk sulama, toprakla kökler arasında hava boşluğu kalmamasına yardımcı olur. Gövde çevresine organik malç serilebilir, ancak malç gövdeye yaslanmamalıdır. İlk haftalarda toprak nemi düzenli kontrol edilmelidir.

Çoğaltma yöntemleri

Mor yapraklı büyük fındık tohumla çoğaltıldığında ana bitkinin özelliklerini her zaman korumaz. Tohumdan çıkan bireylerde yaprak rengi, gelişim gücü ve form değişkenlik gösterebilir. Bu nedenle çeşide özgü dekoratif özelliklerin korunması için vejetatif çoğaltma tercih edilir. Bahçe uygulamalarında daldırma ve çelikle çoğaltma daha güvenilir yöntemlerdir.

Daldırma yöntemi pratik ve başarılı sonuç verebilen bir tekniktir. Esnek bir alt dal toprağa yatırılır, kabuğu hafifçe çizilir ve temas noktası toprakla örtülür. Dalın uç kısmı dışarıda bırakılır ve köklenme bölgesi sezon boyunca nemli tutulur. Köklenme oluştuktan sonra yeni bitki ana bitkiden ayrılabilir.

Çelikle çoğaltma daha kontrollü koşullar gerektirir. Yarı odunsu çelikler uygun zamanda alınmalı ve köklendirme ortamı nemli fakat havasız olmayan yapıda hazırlanmalıdır. Çeliklerin yaprak yükü azaltılarak su kaybı kontrol edilir. Köklenme başarısı ortam sıcaklığı, nem dengesi ve çelik materyalinin sağlığına bağlıdır.

Aşılama da profesyonel üretimde kullanılabilen bir yöntemdir. Bu yöntemle istenen çeşidin özellikleri daha güvenli biçimde korunabilir. Ancak aşılama teknik bilgi, uygun anaç ve doğru zamanlama gerektirir. Ev bahçesi koşullarında genellikle daldırma daha kolay uygulanır.

Dikim sonrası ilk yıllarda bakım

Dikimden sonraki ilk yıl bitkinin temel amacı güçlü kök sistemi oluşturmaktır. Bu dönemde aşırı budama yapılmamalıdır. Yalnızca kırık, kuru veya yanlış yönde büyüyen dallar alınmalıdır. Bitkinin enerjisi mümkün olduğunca köklenmeye ve dengeli sürgün gelişimine yönlendirilmelidir.

Sulama ilk yıllarda düzenli olmalıdır. Toprak tamamen kurutulmamalı, ancak sürekli çamur halinde de bırakılmamalıdır. Derin sulama yöntemi köklerin aşağı doğru gelişmesini destekler. Yüzeysel ve sık sulama ise kök sistemini zayıf bırakabilir.

İlkbaharda hafif organik besleme yapılabilir. Fazla gübre genç bitkide hızlı fakat dayanıksız sürgün gelişimine neden olabilir. Kompost ve organik malç çoğu zaman yeterli destek sağlar. Toprak çok zayıfsa düşük dozlu dengeli gübre kullanılabilir.

İlk iki yıl yabancı ot rekabeti azaltılmalıdır. Otlar su ve besin maddeleri için genç bitkiyle yarışır. Kök bölgesinde düzenli temizlik yapılmalı, fakat derin çapalamadan kaçınılmalıdır. Malç kullanımı bu dönemde hem nem yönetimi hem de ot kontrolü açısından büyük avantaj sağlar.