Planting og formiring av bærperikum

Når du skal etablere bærperikum i hagen din, er det viktig å gjere eit godt grunnarbeid for at planten skal få ein best mogleg start. Valet av tidspunkt og førebuing av vekststaden vil avgjere kor raskt busken finn seg til rette. Sjølv om dette er ein hardfør art, vil riktig handtering under planting gje ein meir robust plante. I denne guiden går vi gjennom dei viktigaste stega for både nyplanting og vidareformiring.

Førebuing og utplanting

Det beste tidspunktet for å plante bærperikum er enten tidleg på våren eller om hausten. På våren har planten heile sesongen på seg til å utvikle eit sterkt rotsystem før vinteren kjem. Haustplanting fungerer også godt så lenge jorda framleis er varm og handterbar. Unngå å plante midt på sommaren når sola er på det sterkaste og fordampinga er høg.

Hòlet du graver bør vere dobbelt så breitt som rotklumpen til planten du har kjøpt. Dette gjer at du kan fylle på med laus og god jord som røtene lett kan spreie seg i. Bland gjerne inn litt moden kompost i botnen av hòlet for å gje planten ein næringsboost. Sjå til at botnen i hòlet ikkje er for hardpakka, slik at vatnet kan renne unna.

Før du set planten i jorda, bør du sjekke om røtene er svært tette eller har snurra seg rundt i potta. Du kan forsiktig løyse opp dei ytste røtene med fingrane eller ein liten kniv. Dette stimulerer planten til å søkje utover i den nye jorda i staden for å halde fram med å vekse i ring. Ein sunn rotstart er fundamentet for heile planten si framtid.

Set planten i same djupne som han stod i potta då du kjøpte han frå gartneriet. Fyll på med jord rundt klumpen og trykk forsiktig til med hendene for å fjerne luftlommer. Vatn grundig rett etter planting slik at jorda set seg godt rundt alle røtene. Dette sikrar god kontakt mellom plante og underlag frå første dag.

Formiring ved hjelp av frø

Bærperikum produserer rikeleg med frø inni dei vakre bæra som kjem etter blomstringa. Dersom du vil prøve å så dine egne planter, må du hausta bæra når dei er heilt modne og mørke. Ta ut frøa frå fruktkjøtet og skyll dei forsiktig i reint vatn før tørking. Det er ein spennande prosess å fylgje utviklinga frå eit lite frø til ein stor busk.

Du kan så frøa i små potter med såjord tidleg på vinteren eller tidleg på våren. Sidan frøa ofte treng ein periode med kulde for å spire, kan du setje pottene ut i eit kaldt drivhus. Denne prosessen blir kalla stratifisering og etterliknar naturens eigen gang gjennom vinteren. Etter nokre veker med stigande temperaturar vil dei små spirene begynne å dukke opp.

Hald jorda jamt fuktig, men pass på så ho ikkje blir drypande våt under spiringa. Dei små plantene er sårbare og treng mykje lys for å bli kraftige og ikkje berre lange og tynne. Når dei har fått sitt andre sett med blad, kan du forsiktig potte dei om i kvar si krukke. Bruk ein næringsrik jord som gjev dei styrke til vidare vekst.

Herding av dei små plantene er eit kritisk steg før dei skal ut i den store hagen. Du må gradvis venne dei til utelivet ved å setje dei ut nokre timar kvar dag i skuggen. Etter ei veke eller to toler dei meir direkte sol og vind utan å ta skade. Når faren for nattefrost er over, er dei klare for si faste plassering i bedet.

Stikklingar som formiringsmetode

Å ta stikklingar er kanskje den enklaste og raskaste måten å få fleire identiske planter på. Du bør ta stikklingar av halvmodne skot på seinsommaren når veksten har roa seg litt. Vel friske greiner utan blomar eller bær for å få best mogleg resultat på rotutviklinga. Klipp av eit stykke på cirka ti til femten centimeter rett under eit bladpar.

Fjern dei nedste blada på stikklingen slik at du sit att med berre eit par blad på toppen. Dette reduserer fordampinga av vatn medan planten førebur seg på å lage nye røter. Du kan stikke greina direkte i ei potte med ein blanding av sand og torvfri jord. Dekk gjerne potta med ein klar plastpose for å halde luftfukta stabil rundt skotet.

Plasser pottene på ein lys stad, men unngå direkte, brennande sollys som kan overopphete stikklingane. Etter fire til seks veker vil du merke motstand dersom du dreg forsiktig i stikklingen, noko som tyder på rotvekst. Det er ei god občensle å sjå at eit lite klipp har blitt til ein sjølvstendig plante. No kan du begynne å gjødsle dei forsiktig for å støtte utviklinga.

Overvintring av dei nye småplantene bør skje på ein frostfri, men kjølig stad det første året. Sidan dei har eit avgrensa rotsystem, er dei meir utsette for uttørking og kulde i potta. Til våren kan dei plantast ut i hagen på same måte som kjøpte planter. Dette er ein rimeleg og morosam måte å fylle opp hagen med dine favorittbusker.

Deling av eldre planter

Dersom du har ein gammal og stor bærperikum, kan du vurdere å dele heile planten i fleire bitar. Dette gjerast best tidleg på våren før dei nye skota har blitt for lange og mjuke. Bruk ein skarp spade og grav opp heile rotklumpen med så mykje jord som mogleg. Det kan vere ein tung jobb, men det er ofte verdt innsatsen for å fornye planten.

Del rotklumpen i to eller tre delar med spaden eller ein solid sag dersom han er veldig vedaktig. Kvar del må ha både sunne røter og minst eit par levedyktige skot eller knoppar. Ved å dele planten får du ikkje berre fleire eksemplar, men du foryngar også den opphavlege planten. Det er ein effektiv måte å rydde opp i eit overfylt bed på.

Plant dei nye delane umiddelbart på sine nye plassar slik at røtene ikkje tørkar ut i lufta. Det er viktig å vatne dei nye plantene ekstra godt dei første vekene etter ein slik operasjon. Sidan mykje av rotsystemet er kutta, treng dei hjelp til å ta opp nok væske til toppen. Du vil sjå at dei raskt etablerer seg og begynner å vekse att.

Deling er også ein god moglegheit til å fjerne døde eller sjuke delar av planten frå midten. Ofte blir eldre busker litt tomme i sentrum, og deling løyser dette problemet estetisk. Du kan gje bort overskotsplanter til naboar eller vener, noko som alltid er populært. Bærperikum er ein plante som er lett å lukkast med på denne måten.