Overvintring av bærperikum

Vinteren i Noreg kan vere ei utfordring for mange hageplanter, og bærperikum er ikkje eit unntak. Sjølv om planten er relativt hardfør, kan kombinasjonen av frost og barfrost gjere skade på både ved og røter. For å sikre at busken vaknar til liv att med full styrke neste vår, er det nokre enkle grep du kan ta før kulda set inn. I denne guiden ser vi på korleis du best kan beskytte din bærperikum gjennom den kalde årstida.

Førebuing til vinterkvile

Når hausten kjem og temperaturen fell, begynner bærperikum å førebu seg på kvile ved å trekke næring attende til røtene. Du bør ikkje gjødsle planten etter midten av sommaren, då dette kan føre til at han set nye skot som ikkje rekk å modnast. Desse mjuke skota er dei første som tek skade når den første nattefrosten melder sin ankomst. La planten få ro til å herde vedet sitt naturleg i takt med sesongskiftet.

Eit lag med organisk materiale rundt foten av planten fungerer som ein isolerande dyne for røtene gjennom vinteren. Du kan bruke tørre blad, granbar eller eit lag med kompost for å halde jordtemperaturen meir stabil. Dette er spesielt viktig i område med lite snø, då snøen elles fungerer som naturleg isolasjon mot streng kulde. Ved å dekke til jorda hindrar du også at frosten trengjer altfor djupt ned i bakken.

Pass på at planten er godt hydrert før jorda frys til for vinteren, spesielt dersom hausten har vore uvanleg tørr. Eviggrøne eller halv-eviggrøne variantar av perikum held fram med å fordampe vatn frå blada så lenge sola skin. Dersom røtene står i frosen jord og ikkje kan ta opp vatn, kan planten i røynda tørke i hel midt på vinteren. Ei grundig vatning seint på hausten kan derfor vere den viktigaste livsforsikringa du gjer.

Ikkje klipp planten kraftig ned rett før vinteren, då dette kan gjere han meir sårbar for soppangrep og frostsprenging i sårflatene. Det er betre å la dei gamle greinene stå som eit naturleg vern for dei sovande knoppane lenger nede på stammen. Du kan heller gjere den store beskjæringsjobben når våren kjem og du ser nøyaktig kva som har overlevd. Ved å ha litt is i magen sparar du planten for unødvendig stress gjennom kuldeperioden.

Vern mot barfrost og vind

Barfrost er kanskje den største fienden til bærperikum, særleg i kyststrøk der det sjeldan ligg eit stabilt snødekke. Når bakken frys utan isolasjon, kan tele hivast opp og skade dei fine sugerøtene til planten. Ved å bruke granbar til å dekke over dei nedre delane av busken, bryt du vinden og skaper eit lunare mikroklima. Det ser dessutan dekorativt ut i hagen medan vi ventar på at våren skal kome attende.

Vindtørke er ein annan risikofaktor som ein må ta omsyn til når ein vel plassering og vintervern. Kald vintervind kan trekke fuktigheita ut av greinene raskare enn planten klarer å erstatte ho frå dei dvalande røtene. Dersom din bærperikum står på ein veldig utsett plass, kan du vurdere å setje opp ein enkel skjerm av strie. Strie er eit fantastisk materiale fordi det slepper gjennom luft medan det tek av for den hardaste vinden.

Sola i slutten av februar og mars kan vere svært sterk og lure planten til å tru at våren er her før han faktisk er det. Dette kan føre til at saftstraumen startar, berre for å bli frose att når temperaturen fell om natta. Ved å dekke til busken med litt lystett materiale på denne tida, kan du hindre at han vaknar for tidleg. Det er ofte i denne overgangsfasen mellom vinter og vår at dei styggaste skadane oppstår.

Hald auge med tunge snømengder som kan leggje seg på greinene og føre til at dei knekk eller blir deforma. Sjølv om snø isolerer godt, bør du forsiktig riste av det verste etter store snøfall for å lette på trykket. Bærperikum har relativt fleksible greiner, men det er grenser for kor mykje vekt dei tåler over tid. Ein rask runde i hagen etter eit snøfall kan spare deg for mange knekte greiner til våren.

Overvintring i krukker

Dersom du har bærperikum i krukker, krev dei ein god del meir merksemd enn dei som står fritt i hagen. Røtene i ei krukke er mykje meir utsette for frost sidan kulda kjem til frå alle sider av potta. Du bør flytte krukka til ein meir verna plass, for eksempel inntil ein husvegg under eit overbygg. Det aller beste er om du kan grave ned heile krukka i jorda for vinteren for å dra nytte av bakkevarmen.

Isolering av sjølve krukka kan gjerast med materialer som bobleplast, tjukke teppe eller spesielle isolasjonsmatter frå hagesenteret. Hugs at sjølv om du pakkar inn potta, må overflata framleis vere open slik at planten får luft og litt væske. Unngå å setje krukker rett på kaldt betonggolv; bruk gjerne nokre treklossar eller ein isoporplate under for å bryte kuldebroa. Det er små detaljar som ofte utgjer den store forskjellen på liv og død for krukkeplanter.

Vatning av krukkeplanter gjennom vinteren må gjerast med stor forsiktighet og berre når jorda ikkje er frosen. Kjenn etter med fingeren ein god bit ned i jorda for å sjekke fuktigheita før du gir vatn. Sidan fordampinga er låg i kulda, skal det svært lite til før det blir for vått og røtene byrjar å rotne. Målet er å halde jorda akkurat over grensa for total uttørking, ingenting meir.

Eit kjølig og frostfritt rom, som ein garasje eller ei kaldbu, kan vere ein god nødplan dersom vinteren blir ekstremt streng. Rommet bør helst ha litt dagslys viss planten har beholdt noko av bladverket sitt gjennom hausten. Pass på at det ikkje blir for varmt inne, då planten kan begynne å vekse i mørket og bli svak og ranglete. Så snart faren for den hardaste frosten er over, bør planten flyttast ut att for å få frisk luft og sol.

Oppvakning etter vinteren

Når våren endeleg kjem, er det viktig å ikkje fjerne vintervernet for brått ein dag med strålande sol. La planten få tid til å tilpasse seg det aukande lysnivået og dei svingande temperaturane gradvis over ei veke eller to. Du kan begynne med å ta av dekket på overskya dagar for å unngå at dei sarte knoppane blir svidde av sola. Det er ein herleg følelse å sjå dei første teikna til grønt liv som spirer fram under rusk og rask.

Gjer ein grundig inspeksjon av busken for å sjå kva greiner som har klart seg og kva som eventuelt er frosen. Du kan skrape forsiktig i borken med ein negl; dersom det er grønt under, er det liv i greina. Vent med å klippe bort det som ser dødt ut til du er heilt sikker på at det ikkje kjem nye skot frå den gamle veden. Somme tider kan bærperikum vere litt sein i starten, men så kjem han for fullt når varmen verkeleg set inn.

Den første vatninga på våren bør gjerast med lunkent vatn dersom det framleis er tele i bakken rundt røtene. Dette hjelper til med å tine opp jorda slik at røtene kan begynne å ta opp vatn og næring att. Samstundes vaskar du bort eventuelle rester av vintersalt eller støv som har lagt seg på bladverket gjennom vinteren. Det er som ein forfriskande dusj som gjer at planten føler seg klar for ein ny og travel vekstsesong.

Når faren for nattfrost er heilt over, kan du gje den første runden med vårgjødsel for å støtte den nye veksten. Fjern det gamle dekket med blad og granbar, og arbeid gjerne litt frisk kompost inn i det øvste jordlaget. No er fundamentet lagt for endå eit år med vakre blomar og dekorative bær i hagen din. Med god planlegging blir vinteren berre ein naturleg kvilpause både for deg og plantene dine.