Planting og formering av chilensk sjasmin steg for steg

Rett planting gir chilensk sjasmin eit stabilt utgangspunkt for kraftig rotutvikling, lange skot og rik blomstring. Planten bør setjast i ei næringsrik, luftig jord som held moderat fukt utan å bli vassmetta. I kjøleg klima er pottekultur vanlegvis mest praktisk, fordi planten då kan flyttast inn før frosten. Nye plantar kan lagast både frå frø og stiklingar, men stiklingsformering gir oftast raskast og mest føreseieleg resultat.

Val av potte og planteplass

Vel ei potte med fleire store dreneringshol og nok tyngd til å bere eit høgt espalier. Behaldaren bør vere litt større enn rotklumpen, men ikkje så stor at store mengder jord blir ståande våte. Ei svært romsleg potte kan sjå praktisk ut, men gjer det vanskelegare å kontrollere fukta rundt unge røter. Gradvis opppotting er derfor tryggare enn å gå direkte til den endelege pottestørrelsen.

Bruk ei moldrik og strukturstabil pottejord som slepper overskotsvatn raskt gjennom. Ei leirhaldig, torvfri blanding kan kombinerast med perlite, grov sand eller fin bark. Komponentane skal blandast jamt, slik at vatnet ikkje samlar seg i kompakte lommer. Jorda bør vere lett fuktig, men ikkje gjennomvåt, når planten blir sett ned.

Planten bør stå på same djupn som han gjorde i den gamle potta. Dersom rothalsen blir gravlagd for djupt, kan dei nedste stengeldelane halde seg unødvendig fuktige. Fyll jord rundt rotklumpen og trykk svært lett for å fjerne store luftrom. Unngå hard pakking, sidan røtene treng både luft og vatn.

Vatn grundig etter planting og la alt overskotsvatn renne bort. Plasser planten lyst, men skjerma frå den hardaste sola dei første dagane dersom røtene har blitt mykje forstyrra. Når blada held seg faste og nye skot byrjar å vekse, kan planten gradvis flyttast til meir sol. Eit ferdig montert espalier gjer at dei nye skota kan styrast frå starten.

Omplanting av etablerte plantar

Den beste tida for omplanting er vanlegvis seint på vinteren eller tidleg om våren, før veksten blir sterk. Då kan planten kombinere utviklinga av nye røter med den komande skotveksten. Ein plante som er heilt gjennomrota, tørkar ofte raskt og tek dårlegare opp vatn. Røter som sirklar tett langs innsida av potta, er eit tydeleg teikn på at meir plass er nødvendig.

Løft planten varsamt ut og undersøk rotklumpen. Friske røter er vanlegvis faste og lyse, medan skadde røter kan vere mørke, mjuke eller ha ubehageleg lukt. Fjern berre tydeleg daudt eller rote vev med reint verktøy. Kraftig rotbeskjering bør unngåast dersom planten ikkje er alvorleg pottebunden.

Dersom røtene ligg i ein hard spiral, kan dei ytste røtene løysast forsiktig med fingrane. Dette hjelper dei med å vekse utover i den nye jorda. Etter omplanting bør gjødsling utsetjast til planten viser ny vekst. Fersk pottejord inneheld ofte nok næring for dei første vekene.

Ein stor, eldre plante treng ikkje nødvendigvis ny potte kvart år. Det kan vere tilstrekkeleg å skifte det øvste jordlaget og fylle på med frisk jord. Samstundes bør dreneringshola kontrollerast, slik at dei ikkje er tette av røter. Full omplanting kan gjennomførast når jordstrukturen har brote saman eller rotmassen har blitt for tett.

Formering med stiklingar

Mjuke stiklingar kan takast seint på våren eller tidleg på sommaren. Vel friske skot utan blomsterknoppar og teikn til skadedyr. Kvar stikling bør ha fleire bladfeste, men treng ikkje vere særleg lang. Eit kort, kompakt skot mistar mindre vatn enn ein lang stikling med stort bladareal.

Skjer rett under eit bladfeste med ein rein og skarp kniv. Fjern dei nedste blada, men la nokre få blad sitje att øvst. Bruk hanskar, fordi den mjølkeaktige plantesafta kan irritere huda. La overskot av sevje stoppe før stiklingen blir sett i formeringsmediet.

Stikk skotet i eit sterilt, luftig medium som held jamn fukt. Ei blanding av såjord og perlite kan gi god balanse mellom luft og vatn. Høg luftfukt rundt bladverket reduserer uttørking før røtene er utvikla. Ein gjennomsiktig pose eller eit lite minidrivhus kan brukast, men det må luftast regelmessig.

Botnvarme rundt 20 til 25 grader kan fremje raskare rotdanning. Mediet skal vere fuktig, men aldri vasstrekt. Stiklingane skal ikkje gjødslast før dei har danna røter og starta ny vekst. Når dei toler vanleg romluft utan å visne, kan dei gradvis plantast over i eigne potter.

Frøformering og vidare stell

Frø kan såast om våren i eit varmt formeringsmiljø. Temperaturen bør haldast stabil, og såmediet må vere luftig og reint. Frøformering tek vanlegvis lengre tid enn stiklingsformering. Avkommet kan dessutan vise større variasjon i vekst, bladform og blomstring.

Så frøa i små potter eller brett og dekk dei lett med fint medium. Vatn forsiktig nedanfrå eller med ein fin dusj, slik at frøa ikkje blir flytta. Dekk såinga for å halde jamn luftfukt, men sørg for litt ventilasjon. For mykje stilleståande fukt kan føre til sopp og råte før spirene blir etablerte.

Når spirene har utvikla fleire ekte blad, kan dei priklast over i separate potter. Hald dei lyst, men vern dei mot brå overgang til intens sol. Svak luftsirkulasjon og konstant våt jord kan gi mjuke og sårbare småplantar. Gradvis lågare luftfukt og meir lys gjer plantene robuste før sommaren.

Unge plantar bør få ei enkel støtte så snart skota byrjar å strekkje seg. Toppen kan knipast forsiktig dersom du ønskjer fleire sideskot og ein tettare plante. Bruk svak gjødselløysing først etter at røtene er godt etablerte. Plantane kan setjast ut når dei er tilvende til sol, vind og lågare nattetemperaturar.