Planting og formeiring av raudbrun trillium

Raudbrun trillium bør plantast med stor omtanke fordi planten reagerer langsamt på både gode og dårlege vekstvilkår. Ei vellukka planting gir jordstengelen ro til å utvikle røter og nye vekstpunkt gjennom mange år. Formeiring kan skje ved deling eller frø, men begge metodane krev varsam behandling. Særleg frøformeiring er eit langsiktig prosjekt der naturlege temperaturskifte styrer spiringa.

Val av stad og førebuing av jorda

Planteplassen bør ha halvskugge, kjøleg jord og vern mot sterk ettermiddagssol. Området må ikkje tørke raskt ut i vår- og forsommartida. Samstundes bør overflødig vatn kunne renne bort etter kraftig regn. Ein stad under lauvfellande buskar eller tre gir ofte den rette lysrytmen.

Jorda bør arbeidast i god breidd, men ikkje nødvendigvis svært djupt. Bland inn moden lauvkompost eller fin, godt omdanna hagekompost. Fjern fleirårig rotugras før planting, sidan seinare graving bør unngåast. Jordstrukturen skal vere smuldrete, luftig og stabilt råmehaldande.

I kompakt leirjord kan du blande inn kompostert bark og grov lauvmold. Reint gruslag under planten er sjeldan ei god løysing fordi det kan skape eit skarpt skilje mellom jordlaga. Betringa bør fordelast jamt i heile planteområdet. Då kan røtene vekse fritt utan å møte harde eller vassmetta soner.

Svært lett sandjord bør få rikeleg humus før planting. Organisk materiale aukar både vasshaldande evne og biologisk aktivitet. Eit jorddekke av lauv etter planting reduserer fordamping frå overflata. Det er likevel viktig at dekket ikkje blir så tett at unge skot får problem med å bryte gjennom.

Riktig planting av jordstenglar og potteplantar

Potteplantar bør vatnast godt før dei blir tekne ut av potta. Rotklumpen skal handterast varsamt og ikkje rivast opp utan grunn. Planten bør setjast i same djupn som han stod i potta. Etter planting pressar du jorda lett til rundt rotklumpen og vatnar grundig.

Ein laus jordstengel skal leggjast nesten vassrett i plantehola. Vekstpunktet må vende oppover og bør dekkjast med om lag tre til fem centimeter jord. Røtene skal breiast forsiktig utover utan å knekkjast. For djup plassering kan forseinke oppspiring og auke faren for råte.

Avstanden mellom plantane bør gi rom for langsom utvikling av tuer. Om lag tretti til førti centimeter er ofte tilstrekkeleg i ei naturleg skogbotnplanting. Tettare planting gir raskare visuell effekt, men skaper meir konkurranse seinare. Planten bør ikkje pressast inn mellom kraftige, teppedannande stauder.

Etter planting må jorda haldast jamt fuktig gjennom den første vekstsesongen. Vatn bør givast sjeldnare og grundigare framfor litt kvar dag. Eit tynt lag lauvmold stabiliserer råmen og vernar mot frostheving. Merk staden tydeleg, sidan planten kan forsvinne fullstendig over bakken i kvileperioden.

Formeiring ved deling

Deling er den raskaste måten å få genetisk like plantar på. Metoden bør berre brukast på eldre, veletablerte tuer med fleire tydelege vekstpunkt. Små eller nyplanta eksemplar toler inngrepet dårlegare. Det kan ta fleire år før delte plantar blomstrar like rikt som før.

Den beste tida for deling er vanlegvis etter at bladverket har visna og planten har gått i kvile. Grav eit godt stykke utanfor tua for å få med mest mogleg av røtene. Løft jordstengelen forsiktig med ein greip framfor å hogge med spade. Rist eller skyll berre bort så mykje jord som er nødvendig for å sjå strukturen.

Del jordstengelen med ein rein, skarp kniv dersom han ikkje kan skiljast forsiktig for hand. Kvar del bør ha minst eitt kraftig vekstpunkt og fleire friske røter. Mjuke, misfarga eller illeluktande parti må skjerast bort. Reine snitt reduserer faren for infeksjon og omfattande vevsskade.

Delane bør plantast att med det same slik at røtene ikkje tørkar. Bruk same plantedjupn som for ein vanleg jordstengel. Vatn grundig og legg eit lett lag organisk dekke over jorda. Unngå sterk gjødsling den første sesongen, sidan rotetablering er viktigare enn rask bladvekst.

Formeiring frå frø

Frø bør haustast når frukta er moden og byrjar å mjukne. Dei bør såast ferske fordi uttørking kan redusere spireevna. Fjern fruktkjøtet varsamt og så frøa i ei luftig, humusrik blanding. Såflata må haldast jamt fuktig, men aldri søkkvåt.

Frøa har ei komplisert kvile og reagerer på skiftande varme og kulde. Først utviklar dei ofte rota, medan skotet kjem opp etter ein seinare kuldeperiode. Det kan derfor gå to år eller meir før det blir synlege frøplantar. Potter eller såbed må merkast og få stå uforstyrra gjennom fleire sesongar.

Utandørs såing i nedgravne potter kan gi dei mest naturlege temperatursvingingane. Pottene bør stå i halvskugge og vernast mot mus og kraftig uttørking. Eit finmaska nett kan hindre at dyr grev i såjorda. Samstundes må regnvatn kunne nå overflata og drenere fritt.

Unge frøplantar utviklar seg svært langsamt og bør ikkje priklast for tidleg. Vent til dei har fått fleire år med stabil vekst og eit tydeleg jordstengelanlegg. Flytt dei med ein liten, intakt jordklump for å unngå rotskade. Det kan ta fem til sju år, somme tider lenger, før frøplanter blomstrar.