Planting og formeiring av harlekinblom

Harlekinblom kan plantast både i solrike bed og i krukker, men resultatet blir best når knollane får varm jord og effektiv drenering. Rett plantedjupn og passande avstand hjelper røtene med å utvikle seg utan konkurranse eller fuktproblem. Planten kan formeirast med sideknollar, deling av etablerte knollgrupper eller frø. Kvar metode krev litt ulik oppfølging, men alle kan gi sterke og blomstringsdyktige plantar over tid.

Val av knollar og plantetid

Friske knollar skal kjennast faste og tunge i forhold til storleiken. Dei bør vere tørre på utsida, men ikkje innskrumpa eller svampaktige. Mørke, blaute flekkar kan tyde på ròte og bør føre til at knollen blir sortert bort. Små tørre restar av gamle røter er derimot heilt normalt.

Knollane har vanlegvis ei litt spissare overside og ei flat eller svak konkav underside. Nye skot kjem frå toppen, medan røtene utviklar seg frå undersida. Dersom retninga er vanskeleg å sjå, kan knollen leggjast på sida. Planten vil då vanlegvis rette veksten oppover av seg sjølv.

Utandørs planting bør skje når faren for hard nattefrost er over. Jorda bør ha byrja å bli varm og vere lett å arbeide med. I kalde område kan knollane plantast i potter innandørs nokre veker før utplanting. Dette gir ein tidlegare start og kan forlenge blomstringssesongen.

For tidleg planting i kald og våt jord aukar risikoen for at knollane rotnar før dei spirer. For sein planting kan på den andre sida gi kortare tid til blomstring og modning. Det beste tidspunktet varierer derfor med lokalklima og dyrkingsmåte. Ein lun plass og forkultivering kan kompensere for ein kort vekstsesong.

Planting i bed og krukker

Jorda bør løsnast i god djupn før knollane blir sette ned. Kompakt jord kan blandast med kompost, grov sand eller fint grus. Målet er ei laus jord som held litt fukt, men som ikkje blir ståande våt. Stein og harde jordklumpar rundt planteområdet bør fjernast.

Knollane blir vanlegvis sette fem til åtte centimeter djupt. I lett og tørr jord kan dei plantast litt djupare enn i tung jord. Ein avstand på om lag fem til ti centimeter gir plantene rom til å utvikle blad og sideknollar. Tett planting kan brukast i krukker for å skape eit fyldigare uttrykk.

Etter planting bør jorda vatnast forsiktig slik at ho legg seg rundt knollane. Ho skal vere lett fuktig, men ikkje gjennomvåt i den første perioden. Før skota viser seg, brukar knollane relativt lite vatn. Overdriven vatning på dette stadiet er ei vanleg årsak til mislukka etablering.

Krukker bør vere djupe nok til både knollar, røter og eit drenerande jordlag. Det må vere fleire opne hol i botnen slik at overskotsvatn kan renne ut. Ei blanding av blomsterjord og grovt mineralmateriale gir eit godt vekstmiljø. Krukka bør plasserast lyst og lunt medan spiringa går føre seg.

Formeiring med sideknollar

Etablerte harlekinblomar dannar ofte små sideknollar rundt hovudknollen. Desse kan skiljast frå når planten er i kvile og knollane er gravne opp. Sideknollane bør vere faste og utan teikn til ròte eller mugg. Dei minste treng gjerne meir enn éin sesong før dei er store nok til å blomstre.

Sideknollane bør løysast varsamt med fingrane i staden for å rivast hardt av. Dersom dei sit svært fast, kan dei få bli på hovudknollen ein sesong til. Sårflata bør tørke før knollane blir lagde til vinterlagring. Tørr overflate reduserer risikoen for infeksjon.

Om våren kan sideknollane plantast i eigne potter eller i eit avgrensa område av bedet. Dei bør få same veldrenerte jord og solrike plassering som vaksne plantar. Plantedjupna kan vere noko mindre for svært små knollar. Jamn, men forsiktig vatning hjelper dei med å utvikle eit stabilt rotsystem.

Unge plantar frå sideknollar må få behalde bladverket heilt til det visnar naturleg. Sjølv om dei ikkje blomstrar den første sesongen, samlar blada energi til vidare vekst. Ei svak næringstilføring kan støtte utviklinga utan å presse fram mjukt bladverk. Med godt stell vil mange sideknollar bli blomstringsdyktige etter eitt til to år.

Formeiring frå frø

Frøformeiring tek lengre tid enn deling av knollar, men kan gi mange nye plantar. Frøa kan såast i ei lett og steril såjord med god drenering. Dei bør dekkjast med eit tynt lag jord eller fin sand. Såflata må haldast jamt lett fuktig utan å bli vassmetta.

Spiringa går best ved mild varme og stabil temperatur. Ein gjennomsiktig plasthette kan halde på fukta, men ho må luftast regelmessig. Når spirene viser seg, treng dei mykje lys for å unngå lange og svake blad. Sterk direkte sol gjennom glas kan likevel svi dei unge plantene.

Småplantene utviklar gradvis ein liten knoll under jordoverflata. Dei bør ikkje priklast før dei er store nok til å handterast utan skade. Ved omplanting må dei fine røtene takast vare på. Ei næringsfattig jord i starten fremjar ofte eit meir kompakt og robust rotsystem.

Frøplanter treng vanlegvis fleire vekstsesongar før dei blomstrar. I denne perioden må dei få ein tydeleg vekstfase og ein tørr kvilefase. Plantene kan vise større variasjon i farge og teikning enn plantar som er formeira vegetativt. Dette gjer frøformeiring særleg interessant for den som ønskjer eit variert blomsteruttrykk.