Beskjæring og tilbakeskjæring av blåklokke

Beskjæring er eit av dei mest effektive verktøya ein gartnar har for å kontrollere veksten, fremje helsa og ikkje minst forlenge blomstringa til sine blåklokker. Mange trur kanskje at desse skjøre blomane bør få stå i fred, men faktum er at dei fleste artar reagerer svært positivt på ein kontrollert omgang med saksa. Ved å fjerne visne delar og skjere tilbake på dei rette tidspunkta, stimulerer du planta til å fornye seg og halde seg ung og vital lenger. Det handlar om å vite kva ein skal klippe, kor mykje ein skal fjerne og kva tid på året det gjer mest nytte.

Hovudmålet med beskjæring av blåklokker er ofte å hindre at planta brukar opp all energien sin på å produsere frø etter at blomstringa er over. Ved å fjerne dei visne blomestilkane før frøa rekk å modnast, lurer vi planta til å tru at ho må produsere enda fleire blomar for å sikre neste generasjon. Dette kan i mange tilfelle gje deg ein ekstra blomstringsperiode seinare på sommaren eller hausten, noko som er ein stor bonus i kvar hage. I tillegg gjer det at bedet ser mykje friskare og meir velstelt ut når dei brune og tørre restane er fjerna frå syne.

For nokre av dei meir spreievillige artane er tilbakeskjæring også ein nødvendighet for å halde plantene innanfor deira tildelte område i bedet gjennom sesongen. Dersom blåklokkene får lov til å frø seg fritt, kan dei raskt ta over plassen til naboane sine og skape ein ubalanse i hageplanen din. Kontrollert beskjæring gjev deg styringa tilbake og sikrar at kvar plante får det rommet ho treng for å vise seg frå si beste side. Det er ein enkel og grei jobb som gjev stor visuell utteljing for innsatsen du legg ned med saksa.

I denne artikkelen skal vi gå gjennom dei ulike teknikkane for beskjæring som passar til ulike typar blåklokker, frå dei krypande markdekkjarane til dei høge stilkane. Vi skal sjå på kva utstyr du treng og korleis du går fram for å gjere jobben på ein måte som ikkje skadar planta, men tvert imot styrker ho. Med litt øving vil du snart oppleve at beskjæring blir ein naturleg og gledeleg del av ditt daglege hagestell gjennom heile sommarhalvåret. Å jobbe med hendene i det grøne er både avslappande og lærerikt for kvar einaste gartnar.

Teknikkar for deadheading og lett trimming

«Deadheading» er det engelske omgrepet for å fjerne visne blomar, og dette er kanskje den viktigaste forma for beskjæring du kan gjere for dine blåklokker. Du bør gå over plantene dine med jamne mellomrom, gjerne eit par gonger i veka, og knipe eller klippe av blomar som har byrja å visne. Gjer dette rett under sjølve blomen eller rett over det første friske bladet på stilken for best mogleg resultat. Dette gjer at planta ser rein ut og at ho fokuserer all sin kraft på dei knoppane som enno ikkje har opna seg i bedet.

Dersom planta har stilkar med mange blomar som blomstrar etter kvarandre, kan du klippe av heile toppen av stilken når dei fleste blomane der er ferdige. Dette vil ofte stimulere planta til å skyte nye blomestilkar frå bladakslingane lenger nede på hovudstilken i løpet av kort tid. Ved å vere konsekvent med dette gjennom heile sesongen, kan du i beste fall doble lengda på blomstringsperioden for dine favorittplanter. Det er ein liten jobb som gjev ei fantastisk belønning i form av vedvarande farge og liv i hagen din gjennom sommaren.

For dei låge, krypande artane av blåklokker kan du bruke ei vanleg hagesaks og trimme over heile planta etter at hovudblomstringa er over på seinsommaren. Klipp gjerne bort dei øvste par centimetrane av bladverket saman med dei visne blomane for å friske opp utsjånaden på heile planta. Dette vil føre til at planta set nye, friske blad og dannar ei tett og fin matte som ser flott ut resten av sesongen. Det er ein rask måte å fornye eit markdekke på som har byrja å sjå litt slite og brunt ut etter varmen.

Hugs alltid å bruke ei skarp og rein saks når du beskjærer, slik at du får fine og reine snitt som gror raskt att utan problem. Sløve reiskapar kan klemme stilken og lage sår som blir inngangsporter for bakteriar og soppsjukdommar som vi helst vil unngå i hagen vår. Reingjer gjerne saksa di med litt sprit mellom kvar plante dersom du mistenker at det kan vere noko smitte i omløp i bedet ditt. Godt verktøy er halve jobben, og det gjeld i høgste grad også for dei små og delikate oppgåvene i hagen.

Kraftig tilbakeskjæring og fornying

Enkelte artar av blåklokker kan ha godt av ein kraftig tilbakeskjæring heilt ned til bakkenivå rett etter at den første store blomstringa er over på sommaren. Dette gjeld særleg dei sortane som har ein tendens til å bli litt «ranglete» og tynne i veksten etter kvart som sesongen skrid fram og dei blir eldre. Ved å klippe dei ned, tvingar du planta til å starte heilt på nytt frå rota med friske, grøne og saftige skot som ser mykje betre ut. Innan kort tid vil du sjå eit nytt teppe av bladverk som dekkjer jorda der dei gamle stilkane stod før du fann fram saksa.

Dersom du gjer denne kraftige beskjæringa tidleg nok på sommaren, vil mange sortar rekkje å blomstre ein gong til før hausten og frosten kjem. Dette krev at planta får rikeleg med vatn og gjerne ein liten dose flytande gjødsel rett etter beskjæringa for å få opp farta på den nye veksten. Det kan kjennast litt drastisk å klippe ned noko som framleis har nokre få blomar igjen, men resultatet er som regel verdt den kortvarige nakenheita i bedet. Det er ei investering i planta sin langsiktige helse og det totale estetiske inntrykket av hagen din over tid.

Når hausten endeleg kjem og frosten har tatt det meste av livet i hagen, er det tid for den siste store tilbakeskjæringa for sesongen før vinterkvilen. Du kan no klippe ned alle dei visne restane av blåklokkene til eit par centimeter over bakkenivå for å rydde opp og gjere bedet vinterklart. Dette gjer det også mykje enklare å leggje på eit vernande lag med kompost eller granbar utan at dei gamle stilkane er i vegen for arbeidet. Dessutan fjernar du moglege gøymestader for sniglar og andre skadedyr som gjerne vil overvintre under dei visne blada i hagen.

Enkelte gartnarar føretrekk å la dei tørre stilkane stå over vinteren for å gje vern til småkryp eller for å ha noko vakkert å sjå på når rimet legg seg. Dette er eit val kvar enkelt må ta basert på kva slags stil ein ønskjer i hagen sin og kva slags utfordringar ein har med skadedyr lokalt. Uansett kva du vel, bør den siste nedklippinga skje seinast tidleg på våren før dei nye skota byrjar å titte fram frå den frosne jorda. Ein rein start på våren gjev plantene dei beste føresetnadene for å vekse seg store og sterke i den nye sesongen som ligg føre oss.

Formklipping og vekstkontroll

Blåklokker kan også beskjærast for å passe inn i spesielle former eller for å halde dei på ein bestemt høgd dersom dei står framme i eit bed. Ved å knipe av toppane på unge planter tidleg på våren, stimulerer du til meir forgreining og ei buskete vekstform som er svært attraktiv. Dette er ein teknikk som ofte blir brukt på mange andre hageblomar også, og som fungerer utmerka på fleire av dei mest populære blåklokkeartane vi har. Du ofrar kanskje den aller første blomen, men du får til gjengjeld mange fleire blomar litt seinare i sesongen på ei mykje tettare plante.

Dersom du har blåklokker i krukker, er beskjæring enda viktigare for å halde planta i sjakk og hindre at ho blir for stor for behaldaren sin gjennom sommaren. Du kan forme planta slik at ho heng vakkert over kanten av potta eller slik at ho dannar ein perfekt rund kule midt i krukka di. Ved å vere aktiv med saksa kan du skape små levande kunstverk som prydar uteplassen din på ein heilt unik og personleg måte. Bruk augo dine og klipp litt her og der til du er fornøyd med resultatet og balansen i komposisjonen din.

Beskjæring kan også brukast til å tynne ut i tette plantebestand for å betre luftsirkulasjonen og sleppe lyset ned til dei nedre delane av planta i bedet. Dette er eit viktig tiltak for å førebyggje sjukdommar som mjøldogg og rust, slik vi har vore inne på tidlegare i denne artikkelserien om hagebruk. Ved å fjerne nokre av dei inste og svakaste stilkane, gjev du dei sterke stilkane meir plass til å utvikle seg optimalt og utan konkurranse. Ein luftig plante er som regel ein frisk plante som toler meir av det norske sommarvêret i alle sine former.

Til slutt er det viktig å hugse at beskjæring skal vere ein læreprosess der du ser korleis kvar enkelt plante reagerer på det du gjer med ho. Ikkje vær redd for å gjere feil, då dei fleste blåklokker er svært tilgjevande og vil vekse ut att dersom du skulle klippe litt for mykje ein gong. Ved å prøve deg fram, vil du etter kvart utvikle ein kjensle for kva kvar enkelt plante treng for å yte sitt aller beste i akkurat din hage. Å meistre saksa er ein av dei store gledene ved å vere gartnar og ha omsorg for alt det grøne livet rundt oss.