Sëmundjet dhe dëmtuesit e lules arlekin: njohja dhe mbrojtja

Lulja arlekin është relativisht e qëndrueshme kur rritet në tokë të kulluar dhe në vend me qarkullim të mirë ajri, por mund të dëmtohet nga kalbëzimet, njollat kërpudhore dhe disa dëmtues thithës. Shumica e problemeve fillojnë nga lagështia e tepërt, materiali i infektuar i mbjelljes ose higjiena e dobët e mjeteve. Vëzhgimi i hershëm është më i vlefshëm se një trajtim i vonuar, sepse dëmtimet në korme shpesh përparojnë pa u dukur menjëherë mbi tokë. Mbrojtja më e mirë mbështetet në parandalim, izolim dhe ndërhyrje të përshtatur me shkakun e vërtetë.

Kalbëzimi i kormeve dhe rrënjëve

Kalbëzimi është një nga problemet më të zakonshme dhe më serioze të lules arlekin. Kormet e prekura zbuten, nxihen dhe mund të lëshojnë erë të pakëndshme. Mbi tokë, bima shfaq zverdhje, rritje të ngadaltë dhe vyshkje edhe kur toka është e lagur. Në faza të avancuara, lastarët mund të shkëputen lehtë nga baza.

Shkaku kryesor është toka e ngopur me ujë dhe mungesa e oksigjenit rreth rrënjëve. Patogjenë të ndryshëm të tokës përfitojnë nga këto kushte dhe hyjnë në indet e dobësuara. Kormet e dëmtuara gjatë mbjelljes janë veçanërisht të ndjeshme. Edhe temperaturat e ulëta të kombinuara me lagështi të lartë mund ta nxisin sëmundjen.

Bimët e prekura rëndë hiqen së bashku me një pjesë të tokës përreth. Kormet e buta ose të kalbura nuk ruhen dhe nuk futen në kompostin e zakonshëm. Në vazo, substrati i infektuar zëvendësohet dhe ena pastrohet mirë. Mjetet që kanë prekur indet e sëmura dezinfektohen para përdorimit te bimët e tjera.

Parandalimi fillon me zgjedhjen e kormeve të forta dhe me përgatitjen e tokës së kulluar. Ujitja bëhet vetëm kur është e nevojshme dhe uji nuk lihet në pjatën e vazos. Mbjellja shumë e thellë në tokë të rëndë duhet shmangur. Rrotullimi i vendit të kultivimit mund të ndihmojë kur problemet janë përsëritur në të njëjtin shtrat.

Njollat e gjetheve dhe sëmundjet kërpudhore

Njollat kërpudhore shfaqen zakonisht si pika të errëta, të verdha ose kafe mbi gjethe. Me kalimin e kohës, njollat mund të bashkohen dhe të thajnë pjesë të mëdha të sipërfaqes. Në mot të lagësht mund të shfaqet edhe një shtresë e imët sporësh. Gjethet e prekura rëndë dobësojnë fotosintezën dhe formimin e rezervave në korme.

Lagia e vazhdueshme e gjetheve është një faktor i rëndësishëm rreziku. Ujitja nga sipër, reshjet e shpeshta dhe mbjellja tepër e dendur e zgjasin kohën e tharjes. Qarkullimi i dobët i ajrit lejon që sporet të mbijnë më lehtë. Bimët e dobësuara nga mungesa e dritës ose teprica e azotit janë më të ndjeshme.

Gjethet me dëmtime të kufizuara mund të priten me mjet të pastër. Materiali i hequr largohet nga zona dhe nuk lihet mbi tokë. Ujitja zhvendoset në mëngjes dhe drejtohet vetëm te baza. Hapësira ndërmjet bimëve përmirësohet nëse tufat janë shumë të dendura.

Trajtimet kërpudhvrasëse merren në konsideratë vetëm kur sëmundja përparon dhe kushtet e kultivimit janë korrigjuar. Përdorimi i përsëritur pa nevojë mund të dëmtojë organizmat e dobishëm dhe të krijojë rezistencë. Produkti duhet të jetë i autorizuar për bimë zbukuruese dhe të përdoret saktësisht sipas etiketës. Asnjë trajtim nuk zëvendëson kullimin dhe ajrosjen e mirë.

Afidet, tripsat dhe marimangat

Afidet mblidhen shpesh në sytha, lastarë të rinj dhe pjesën e poshtme të gjetheve. Ato thithin lëngjet bimore dhe mund të shkaktojnë deformim, ngjitje dhe dobësim të rritjes. Mbi sipërfaqe mund të shfaqet një lëndë e ëmbël, ku më pas zhvillohen kërpudha të errëta. Prania e milingonave shpesh sinjalizon një koloni afidesh.

Tripsat janë shumë të vegjël dhe fshihen brenda sythave ose ndërmjet petaleve. Dëmtimi i tyre shfaqet si vija të argjendta, pika të çelëta dhe deformim i luleve. Sythat e prekur mund të mos hapen plotësisht. Kontrolli me një fletë të bardhë nën lule ndihmon në zbulimin e insekteve që bien pas tundjes së lehtë.

Marimangat favorizohen nga ajri i nxehtë dhe i thatë. Ato shkaktojnë pika të imta të verdha, humbje të ngjyrës dhe, në raste të rënda, rrjeta shumë të holla. Pjesa e poshtme e gjetheve duhet kontrolluar me kujdes. Dëmtimi mund të përhapet shpejt te vazot e vendosura afër njëra-tjetrës.

Në infektim të lehtë, dëmtuesit mund të largohen me një rrymë të butë uji ose me pastrim të kujdesshëm. Sapunët insekticidë dhe vajrat hortikulturorë mund të përdoren sipas udhëzimeve, duke provuar fillimisht një pjesë të vogël. Trajtimi përsëritet vetëm në intervalin e rekomanduar, sepse vezët mund të mbijetojnë. Bimët e prekura izolohen përkohësisht nga koleksioni tjetër.

Kërmijtë dhe dëmtuesit e tokës

Kërmijtë dhe kërmijtë pa guaskë mund të dëmtojnë gjethet e reja gjatë natës. Ata krijojnë vrima të parregullta dhe lënë gjurmë të ndritshme mbi tokë ose gjethe. Fidanët dhe lastarët e sapodalë janë më të rrezikuarit. Në një natë të lagësht, dëmtimi mund të jetë i konsiderueshëm.

Kontrolli bëhet herët në mëngjes ose pas perëndimit të diellit. Strehimet e lagështa, dërrasat dhe mbetjet e dendura pranë bimëve duhet të zvogëlohen. Mbledhja me dorë është efektive në parcela të vogla. Barrierat dhe produktet e posaçme përdoren me kujdes, sidomos në kopshte ku lëvizin kafshë shtëpiake.

Disa larva tokësore mund të ushqehen me rrënjë dhe korme. Bima mund të vyshket pa shfaqur dëmtime të dukshme në gjethe. Gjatë nxjerrjes, në organet nëntokësore shihen vrima ose zona të gërryera. Toka duhet kontrolluar për larva para se të mbillen korme të reja në të njëjtin vend.

Brejtësit mund të tërhiqen nga kormet gjatë dimrit ose në periudhën e qetësisë. Në zona me problem të njohur, mbjellja në shporta mbrojtëse nëntokësore mund të jetë e dobishme. Kormet e ruajtura vendosen në enë që lejojnë ajrosje, por pengojnë hyrjen e brejtësve. Kontrolli periodik i magazinës parandalon humbje të mëdha.

Parandalimi dhe menaxhimi i integruar

Kontrolli fillon që në momentin e blerjes së materialit mbjellës. Çdo korm inspektohet për butësi, myk, plagë dhe njolla të dyshimta. Materiali i pasigurt mbahet veçmas dhe nuk përzihet me koleksionin ekzistues. Një korm i vetëm i infektuar mund të përhapë probleme në gjithë kutinë e ruajtjes.

Higjiena e mjeteve është veçanërisht e rëndësishme gjatë prerjes dhe ndarjes. Tehet pastrohen ndërmjet bimëve, sidomos kur ka shenja sëmundjeje. Gjethet e rëna dhe lulet e kalbura largohen rregullisht. Mbetjet e sëmura nuk përdoren për shumim dhe nuk ruhen pranë kormeve të shëndetshme.

Bima duhet kontrolluar të paktën një herë në javë gjatë rritjes aktive. Ndryshimet në ngjyrë, strukturë dhe ritëm rritjeje mund të tregojnë problem para se dëmi të bëhet i rëndë. Kontrollohen të dyja anët e gjetheve, sythat dhe baza e kërcellit. Edhe lagështia e tokës dhe era e saj japin informacion të vlefshëm.

Menaxhimi i integruar kombinon kushte të mira kultivimi, metoda mekanike dhe trajtime të synuara. Nuk është e nevojshme të përdoret menjëherë një produkt i fortë për çdo insekt të parë. Shpesh korrigjimi i ujitjes dhe largimi fizik e ndalojnë problemin në fazë të hershme. Ndërhyrja duhet të jetë sa më e kufizuar, por mjaftueshëm e shpejtë për të mbrojtur bimën.