Sëmundjet dhe dëmtuesit e eskalonies së kuqe

Eskalonia e kuqe është përgjithësisht një shkurre e qëndrueshme, por mund të dobësohet kur rritet në tokë të ngopur, në hije të rëndë ose në një kurorë tepër të dendur. Shumica e problemeve bëhen më serioze kur zbulohen vonë, prandaj kontrolli i rregullt i gjetheve, degëve dhe bazës së bimës është shumë i rëndësishëm. Simptomat e ngjashme mund të kenë shkaqe të ndryshme, ndaj trajtimi duhet të bazohet në një vlerësim të kujdesshëm. Parandalimi përmes kullimit, ajrosjes dhe mirëmbajtjes së ekuilibruar është zakonisht më efektiv se trajtimi pas shpërthimit të sëmundjes.

Njollat e gjetheve dhe sëmundjet kërpudhore

Njollat kërpudhore shfaqen zakonisht si zona të errëta, kafe ose të zeza mbi gjethe. Ato mund të kenë skaje të dallueshme dhe të zgjerohen gradualisht në kushte të lagështa. Gjethet e prekura rëndë zverdhen dhe bien para kohe. Rënia e vazhdueshme e gjetheve dobëson kurorën dhe redukton aftësinë e bimës për fotosintezë.

Lagështia e zgjatur mbi gjethe dhe qarkullimi i dobët i ajrit favorizojnë zhvillimin e sëmundjes. Gardhet shumë të dendura dhe ujitja nga lart në mbrëmje krijojnë kushte veçanërisht të përshtatshme. Krasitja e lehtë për ajrosje dhe ujitja pranë tokës reduktojnë rrezikun. Gjethet e rëna duhet të mblidhen, sepse mund të mbajnë spore infektuese.

Në fazat e para, largimi i pjesëve të prekura mund të jetë i mjaftueshëm. Mjetet e krasitjes pastrohen pas punës për të mos përhapur infeksionin te degët e shëndetshme. Materiali i sëmurë nuk duhet të përdoret për shumim. Në raste të përsëritura, mund të nevojitet përdorimi i një preparati të lejuar për sëmundje kërpudhore të shkurreve zbukuruese.

Trajtimi kimik është më efektiv kur kombinohet me korrigjimin e kushteve të kultivimit. Nëse kurora mbetet e lagësht dhe toka e ngopur, simptomat mund të rikthehen edhe pas spërkatjes. Preparati duhet të përdoret vetëm sipas udhëzimit dhe në kohën e rekomanduar. Mbrojtja e insekteve të dobishme dhe e bimëve përreth duhet të merret gjithmonë parasysh.

Kalbëzimi i rrënjëve dhe bazës

Kalbëzimi i rrënjëve lidhet kryesisht me tokën që mban ujë për një kohë të gjatë. Rrënjët e dëmtuara humbasin aftësinë për të furnizuar pjesët ajrore me ujë dhe lëndë ushqyese. Bima mund të vyshket edhe pse toka duket shumë e lagësht. Gjethet zverdhen, rritja ndalon dhe degët fillojnë të thahen nga majat.

Në fazat e avancuara, rrënjët bëhen të errëta, të buta dhe mund të kenë erë të pakëndshme. Baza e shkurres mund të shfaqë njolla të errëta ose lëvore të dobësuar. Në këtë gjendje, rikuperimi është i vështirë dhe jo gjithmonë i mundur. Zbulimi i hershëm rrit mundësinë e shpëtimit të bimës.

Për bimët në vazo, zgjidhja mund të përfshijë nxjerrjen nga ena dhe kontrollin e rrënjëve. Pjesët e kalbura hiqen me mjet të pastër, ndërsa bima vendoset në substrat të freskët dhe të ajrosur. Ena duhet të ketë vrima të mjaftueshme kullimi dhe nuk duhet të qëndrojë në pjatë me ujë. Pas transplantimit, ujitja bëhet me shumë kujdes.

Në tokë, duhet të përmirësohet kullimi ose të ndryshohet vendi i bimës nëse kushtet janë vazhdimisht të papërshtatshme. Një shtrat i ngritur mund të mbrojë rrënjët nga uji i tepërt. Mbjellja e një fidani të ri në të njëjtën gropë pa përmirësuar tokën ka gjasa të çojë në të njëjtin problem. Parandalimi fillon që në fazën e zgjedhjes së vendit.

Afidet dhe insektet thithëse

Afidet mund të mblidhen në majat e buta, sythat e rinj dhe pjesën e poshtme të gjetheve. Ato ushqehen me lëngjet bimore dhe shkaktojnë përdredhje ose deformim të rritjes së re. Në raste të forta, zhvillimi ngadalësohet dhe lulëzimi dobësohet. Mbi gjethe mund të shfaqet një lëndë ngjitëse e quajtur vesë mjalti.

Vesa e mjaltit favorizon zhvillimin e një shtrese të zezë kërpudhore mbi sipërfaqen e gjetheve. Kjo shtresë nuk depërton zakonisht në ind, por redukton fotosintezën dhe e bën bimën të duket e papastër. Prania e milingonave mund të tregojë një koloni afidesh, sepse ato ushqehen me sekrecionin e ëmbël. Kontrolli duhet të përfshijë edhe pjesët e fshehura brenda kurorës.

Kolonitë e vogla mund të hiqen me një rrymë të kontrolluar uji ose me shtypje manuale. Insektet grabitqare, si mollëkuqet dhe larvat e disa mizave, ndihmojnë në kufizimin natyror të popullatës. Përdorimi i pesticideve me spektër të gjerë mund t’i dëmtojë këta organizma të dobishëm. Për këtë arsye, trajtimi duhet të jetë sa më i synuar.

Sapunët insekticidë ose vajrat hortikulturorë mund të përdoren kur infektimi është i fortë. Sipërfaqja e poshtme e gjetheve duhet të laget mirë, sepse aty fshihen shumica e dëmtuesve. Spërkatja nuk duhet të bëhet në vapë të madhe ose mbi bimë të stresuara nga thatësira. Një kontroll i dytë pas disa ditësh tregon nëse nevojitet përsëritje.

Insektet me mburojë dhe marimangat

Insektet me mburojë shfaqen si formacione të vogla, të palëvizshme, të ngjitura mbi degë ose gjethe. Ato mund të kenë ngjyrë kafe, gri ose të bardhë dhe shpesh ngatërrohen me pjesë të lëvores. Ushqyerja e vazhdueshme dobëson bimën dhe mund të shkaktojë zverdhje. Edhe këto insekte mund të prodhojnë vesë mjalti.

Në një infektim të kufizuar, mburojat mund të hiqen me dorë ose me një furçë të butë. Degët shumë të prekura mund të priten dhe të largohen nga kopshti. Trajtimet me vaj hortikulturor janë më efektive kur insektet janë në fazën e re lëvizëse. Koha e trajtimit është vendimtare, sepse mburoja e të rriturve i mbron nga shumë preparate.

Marimangat shfaqen më shpesh në kushte të nxehta dhe të thata. Gjethet marrin njolla shumë të imëta të zbehta dhe mund të humbasin shkëlqimin. Në infektime të forta, ndërmjet gjetheve formohen fije të holla si rrjetë. Një kontroll me lupë ndihmon në dallimin e organizmave të vegjël në pjesën e poshtme të gjethes.

Rritja e lagështisë së moderuar rreth bimës dhe shmangia e stresit nga thatësira ndihmojnë në parandalim. Megjithatë, kurora nuk duhet të mbahet vazhdimisht e lagësht, sepse kjo favorizon sëmundjet kërpudhore. Larja e gjetheve herët në mëngjes mund të reduktojë popullatën në fazat e para. Në raste serioze përdoret një preparat i posaçëm për marimangat, jo një insekticid i zakonshëm.

Parandalimi dhe menaxhimi i integruar

Një bimë e shëndetshme është më e aftë të përballojë sulmet e dëmtuesve dhe infeksionet. Drita e mjaftueshme, toka e kulluar dhe ujitja e ekuilibruar krijojnë bazën e parandalimit. Teprica e azotit duhet shmangur, sepse prodhon rritje të butë që tërheq afidet. Krasitja e saktë mban kurorën të ajrosur dhe lehtëson kontrollin vizual.

Inspektimi duhet të bëhet të paktën një herë në javë gjatë periudhës së rritjes aktive. Vëmendje e veçantë u kushtohet majave të reja, pjesës së poshtme të gjetheve dhe degëve të brendshme. Zbulimi i disa insekteve është shumë më i lehtë për t’u menaxhuar se një koloni e përhapur. Shenjat e para regjistrohen dhe ndiqen për të vlerësuar përparimin.

Mjetet e punës pastrohen rregullisht dhe nuk përdoren mbi bimë të shëndetshme menjëherë pas krasitjes së pjesëve të sëmura. Gjethet dhe degët e infektuara largohen nga zona e kultivimit. Kompostimi i materialit të sëmurë nuk rekomandohet nëse temperatura e grumbullit nuk është mjaftueshëm e lartë për të shkatërruar patogjenët. Higjiena e kopshtit ul ndjeshëm presionin e infeksionit.

Trajtimi duhet të fillojë me metodën më pak agresive që mund të japë rezultat. Ndërhyrjet mekanike dhe biologjike kanë përparësi kur infektimi është i kufizuar. Preparatet kimike përdoren vetëm kur janë të nevojshme dhe zgjidhen sipas organizmit të identifikuar. Kjo qasje mbron ekuilibrin e kopshtit dhe ul rrezikun e rezistencës së dëmtuesve.