Kolorado göknarı doğal olarak düzgün, katmanlı ve konik bir taç geliştirdiği için düzenli şekil budamasına ihtiyaç duymaz. Gereksiz veya ağır kesimler ağacın karakteristik görünümünü bozabilir ve çıplak kalan yaşlı dallardan yeni sürgün çıkmasını zorlaştırabilir. Budamanın temel amacı kırık, ölü, hastalıklı veya yapısal açıdan sorunlu dalları gidermek olmalıdır. Doğru zamanda ve doğru noktadan yapılan sınırlı müdahaleler ağacın sağlığını korurken doğal formunun devam etmesini sağlar.
Budama gereksiniminin değerlendirilmesi
Budamaya başlamadan önce dalın gerçekten çıkarılması gerekip gerekmediği belirlenmelidir. Alt dalların zamanla yere yaklaşması Kolorado göknarının doğal formunun bir parçasıdır. Bu dalları yalnızca çim biçmeyi kolaylaştırmak amacıyla sürekli kesmek ağacın görsel dengesini bozabilir. Alt taç kaldırılacaksa işlem birkaç yıla yayılarak kademeli biçimde yapılmalıdır.
Kurumuş dallar yılın uygun koşullarında çıkarılabilir. Dalın canlı olup olmadığını anlamak için kabuk hafifçe kontrol edilebilir ve altında yeşil doku bulunup bulunmadığına bakılabilir. Tamamen kuru dallar esnekliğini kaybeder ve iğneleri büyük ölçüde dökülür. Şüpheli dallarda yeni büyüme dönemini beklemek gereksiz kesimleri önleyebilir.
Birbirine sürten dallar zamanla kabuk yaraları oluşturabilir. Bu yaralar hastalık etmenleri ve zararlılar için giriş noktası hâline gelebilir. Yapısal olarak daha zayıf veya kötü açıyla gelişen dal seçilerek çıkarılabilir. Aynı noktadan çıkan çok sayıda kalın dal varsa müdahale birden fazla sezona bölünmelidir.
Bahçe yollarına veya yapılara uzanan dallar kontrollü biçimde kısaltılabilir. Kesim, dalın ortasında rastgele bir noktadan değil, uygun yönde gelişen bir yan dalın üzerinden yapılmalıdır. Böylece dalın doğal devamlılığı korunur ve kuru uç oluşma riski azalır. Sürekli budama gerektiren bir konum, ağacın başlangıçta yanlış yere dikildiğini gösterebilir.
Bu konudaki diğer makaleler
Doğru zaman ve kesim tekniği
Sağlık amacı taşıyan hafif budamalar çoğunlukla kış sonu veya erken ilkbaharda yapılabilir. Bu dönemde dal yapısı daha kolay görülür ve yeni büyüme henüz başlamamıştır. Çok soğuk günlerde donmuş dallar kırılgan olduğu için budama ertelenmelidir. Hastalıklı dallar fark edildiğinde hava kuruysa beklemeden çıkarılabilir.
Canlı dallarda yapılan büyük kesimler ağacın enerji dengesini etkiler. Tek sezonda tacın önemli bölümünü çıkarmak kök ile yaprak kitlesi arasındaki dengeyi bozar. Ağır budama ayrıca gövde ve iç dalların aniden güneşe maruz kalmasına neden olabilir. Müdahale gerektiğinde aşamalı ve ölçülü bir program uygulanmalıdır.
Dal kesimi gövdeye sıfır yapılmamalıdır. Dalın gövdeye bağlandığı yerde bulunan doğal dal yakası korunmalıdır. Bu bölgedeki dokular yaranın çevresinde kapanma sürecini destekler. Uzun dal kütüğü bırakmak da çürümenin ilerlemesine ve yaranın geç kapanmasına neden olabilir.
Kalın dallar tek kesimde aşağı düşürülmemelidir. Dalın ağırlığı kabuğu yırtarak gövde boyunca büyük bir yara oluşturabilir. Önce dalın dış kısmı azaltılmalı, ardından alttan ve üstten kontrollü kesimler yapılmalıdır. Son kesim dal yakasının dışından temiz biçimde tamamlanmalıdır.
Bu konudaki diğer makaleler
Tepe sürgünü ve formun korunması
Kolorado göknarının merkezi lider sürgünü ağacın dik ve konik formunu belirler. Bu sürgünün kesilmesi veya kırılması birden fazla yan dalın yukarı yönelmesine neden olabilir. Sonuçta çatallı tepe ve zayıf dal bağlantıları oluşabilir. Bu nedenle sağlıklı lider sürgün hiçbir zaman yalnızca yüksekliği azaltmak amacıyla kesilmemelidir.
Tepe sürgünü zarar gördüğünde en dik ve güçlü yan sürgün yeni lider olarak seçilebilir. Seçilen sürgün yumuşak bir bağla dik konuma yönlendirilir. Rakip sürgünler tamamen çıkarılabilir veya büyümeleri azaltılacak şekilde kısaltılabilir. Bağ malzemesi düzenli kontrol edilmeli ve sürgünü boğmadan zamanında çıkarılmalıdır.
Ağacın yüksekliğini sınırlamak için tepeyi düzenli olarak kesmek doğal yapıya uygun değildir. Bu işlem yoğun, düzensiz ve çok tepeli bir form meydana getirebilir. Yaşlı odun üzerinde her noktadan yeni sürgün oluşmadığı için açılan boşluklar kalıcı kalabilir. Küçük alanlarda yüksekliği düşük kalan uygun bir çeşit seçmek budamadan daha doğru çözümdür.
Budama sonrasında kesim yüzeylerine genel olarak yara macunu sürmek gerekli değildir. Ağacın kendi savunma dokuları temiz ve doğru kesimlerde yarayı doğal biçimde sınırlar. Kalın kaplamalar nemi hapsedebilir ve yaranın gözlemlenmesini zorlaştırabilir. En iyi koruma keskin, temiz alet kullanmak ve gereksiz yaralardan kaçınmaktır.
