Bezli dişotu doğası gereği soğuk kış şartlarına uyum sağlamış bir bitki olsa da bahçede bazı önlemler almak gerekebilir. Kış dönemi bitkinin toprak altında güç topladığı ve bir sonraki bahara hazırlandığı sessiz bir süreçtir. Bu dönemde rizomların donmasını önlemek ve aşırı nemden korumak en önemli görevin olacaktır. Uzman bir bahçıvan olarak bitkinin kış uykusunu en konforlu şekilde geçirmesini sağlamalısın.
Kışa hazırlık aşamaları
Sonbaharın sonlarına doğru bitki yapraklarını tamamen döktüğünde temizlik aşamasına geçmelisin. Kurumuş yaprak ve sap kalıntılarını temizlemek kışın bu bölgelerde zararlıların yuvalanmasını önler. Ancak rizomların bulunduğu toprak yüzeyini tamamen çıplak bırakmamak gerekir. Toprağın üzerine eklenecek ince bir kompost tabakası koruyucu bir örtü vazifesi görür.
Bitkinin kışa girmeden önce yeterli neme sahip olduğundan emin olmalısın. Çok kuru bir toprakla kışa girmek rizomların donma riskini artırabilir. Don olayları başlamadan önce yapılan son bir derin sulama köklerin korunmasına yardımcı olur. Ancak bu işlem sırasında toprağın çamurlaşmamasına dikkat etmelisin.
Hassas olan genç bitkileri veya yeni dikilen rizomları ekstradan korumak gerekebilir. Bu bölgelerin üzerine kuru yapraklar veya çam dalları örterek doğal bir izolasyon sağlayabilirsin. Bu tabaka hem soğuğu kıracak hem de toprağın aşırı ıslanmasını engelleyecektir. Bahar geldiğinde bu örtüyü yavaşça kaldırarak yeni sürgünlere yol açmalısın.
Eğer bitkiniz saksıdaysa kış şartları saksıdaki kısıtlı toprak nedeniyle daha sert geçebilir. Saksıları rüzgar almayan korunaklı bir köşeye çekmek veya donmayan bir depoya taşımak akıllıca olacaktır. Saksıların altına takoz koyarak yerle teması kesmek köklerin donmasını engelleyebilir. Kış boyunca saksı toprağının tamamen taş gibi kurumasını engellemelisin.
Bu konudaki diğer makaleler
Toprak altı izolasyonu
Rizomların sağlığı bitkinin baharda tekrar uyanabilmesi için en kritik noktadır. Toprak içinde yaşayan bu yapılar aşırı soğuklarda zarar görebilirler. Kalın bir malç tabakası toprak sıcaklığını birkaç derece daha yüksek tutarak koruma sağlar. Malç malzemesi olarak ağaç kabukları, saman veya kuru yapraklar tercih edilebilir.
Malçlama yaparken malzemenin hava alabilen bir yapıda olması önemlidir. Naylon gibi hava geçirmeyen malzemeler köklerin nefes almasını engelleyerek çürümeye neden olabilir. Doğal malzemeler zamanla çürüyerek toprağa organik madde kazandırmaya da devam eder. Kış sonunda bu malçı hafifçe tırmıklayarak toprağa karıştırabilirsin.
Kar örtüsü aslında bitkiler için dünyanın en iyi doğal izolasyon malzemesidir. Bahçendeki karları bitkilerin üzerinden temizlemek yerine orada bırakmak daha doğrudur. Kar tabakası altındaki bitkileri dondurucu rüzgarlardan ve ani sıcaklık değişimlerinden korur. Sadece çok ağır ve buzlanmış kar kütlelerinin dalları kırmaması için dikkatli olmalısın.
Drenajı kötü olan bölgelerde kışın biriken su buzlanarak rizomlara fiziksel zarar verebilir. Bu nedenle kış gelmeden önce drenaj kanallarını kontrol etmeli ve su birikmesini önlemelisin. Durgun su ve soğuk birleşimi bezli dişotu için en tehlikeli senaryodur. Toprağın kış boyunca “nemli ama drenajlı” kalması ideal olanıdır.
Bu konudaki diğer makaleler
Saksıda kışlatma taktikleri
Saksıdaki bezli dişotları için saksı malzemesi de koruma düzeyini etkiler. Pişmiş toprak saksılar kışın suyu emip donarak çatlayabilir ve bitkiyi açıkta bırakabilir. Bu tür saksıları kışın koruyucu bir örtüyle veya balonlu naylonla sarmak iyi bir önlemdir. Plastik saksılar daha dayanıklı olsa da izolasyon özellikleri düşüktür.
Kışın saksıdaki bitkileri sularken su miktarını minimumda tutmalısın. Sadece toprağın tamamen kuruyup rizomların büzüşmesini engelleyecek kadar su vermelisin. Sulama işlemini mutlaka güneşli bir günün sabahında yaparak suyun donmadan çekilmesini sağlamalısın. Saksı tabağında su birikmesine asla izin vermemelisin.
Eğer bitkiyi içeriye alacaksan çok sıcak ve kaloriferli ortamlardan kaçınmalısın. Bitki doğal döngüsü gereği bir soğuklanma süresine ihtiyaç duyar. Don görmeyen ama soğuk olan bir garaj veya kapalı balkon kışlatma için idealdir. Baharın gelişiyle birlikte bitkiyi kademeli olarak dışarıya tekrar alıştırabilirsin.
Saksıdaki bitkileri kışın bir araya getirerek grup yapmak ısı kaybını azaltır. Büyük saksıları dış tarafa, daha küçük ve hassas olanları iç tarafa yerleştirebilirsin. Saksıların etrafını saman veya yaprak dolu çuvallarla desteklemek ekstra güvenlik sağlar. Bu küçük dokunuşlar bitkinin kışı kayıpsız atlatmasını garanti altına alır.
Bahara geçiş ve uyanış
Kış sonunda havalar ısınmaya başladığında bitkinin üzerindeki koruyucu örtüleri kontrol etmelisin. İlk sürgünlerin topraktan baş göstermesi uyanışın başladığının müjdesidir. Bu dönemde üzerindeki kalın malç tabakasını yavaş yavaş inceltmelisin. Aniden tüm örtüyü kaldırmak hassas sürgünlerin gece donlarından etkilenmesine neden olabilir.
Bitkinin uyanış döneminde toprağın yavaşça ısınmasına izin vermelisin. Çok erken yapılan sulamalar toprağın ısınmasını geciktirebilir ve gelişimi yavaşlatabilir. İlk yeşil yapraklar göründüğünde hafif bir besin takviyesi uyanış enerjisini destekleyecektir. Bahar yağmurları genellikle bitkinin uyanışı için yeterli nemi sağlar.
Kıştan çıkan rizomların durumunu kontrol etmek için toprak yüzeyine bakabilirsin. Eğer rizomlar yüzeye çıkmışsa üzerlerini hemen taze toprakla kapatmalısın. Kış boyu verilen emeklerin karşılığını bitkinin sağlıklı uyanışıyla alacaksın. Bahçendeki bu döngüye şahit olmak bir bahçıvanın en büyük ödülüdür.
Kışın ölen veya zarar gören kısımlar varsa bunları temizlemek bitkiye taze bir başlangıç yaptırır. Yeni sezona temiz ve bakımlı giren bitkiler daha gür çiçek açar. Baharın tazeliğiyle birlikte bezli dişotu tekrar bahçenin yıldızı olmaya adaydır. Her kış bir tecrübedir ve bitkinle olan bağını daha da güçlendirir.
