Turkestantulipanen er ein av dei mest naturlege tulipanane å bruke i steinbed, grusbed og opne vårplantingar. Han blir ikkje høg og prangande på same måte som mange foredla tulipanar, men han har ein lett og levande karakter som gjer han svært verdifull i hagedesign. Rett planting er avgjerande, fordi løken må få både god rotkontakt, frostpåverknad og tørr kvile etter blomstring. Når planteplassen er vald med omtanke, kan denne tulipanen etablere seg som ein varig vårplante i staden for ein kortvarig sesongdekorasjon.
Val av planteplass og jord
Ein god planteplass byrjar med sol og drenering. Turkestantulipanen bør plantast der vårsola kjem tidleg til, og der jorda ikkje blir ståande våt etter regn. Steinbed, skråningar, opphøgde bed og grusblanda rabattar er særleg godt eigna. Slike stader gir løkane luft og reduserer faren for rotning.
Jorda bør vere lett, porøs og moderat næringsrik. Dersom ho er for tung, bør ein blande inn grov sand, fingrus eller anna drenerande materiale. Det er betre å forbetre eit større jordvolum enn berre sjølve planteholet. Då slepp vatnet faktisk unna, i staden for å samle seg rundt løken.
Unngå planteplassar som blir vatna mykje gjennom sommaren. Turkestantulipanen treng ein tørr kvileperiode etter at blada har visna. Han passar derfor dårleg saman med sommarblomar som krev jamn vanning og næringsrik jord. Tørketolande staudar og låge prydgras er langt betre naboar.
I naturlege plantingar kan løkane leggjast i små grupper i staden for rette rader. Det gir eit mjukare uttrykk og liknar meir på måten botaniske løkplantar spreier seg i naturen. Grupper på fem til femten løkar verkar ofte meir harmoniske enn einslege plantar. Avstanden bør likevel vere stor nok til at kvar løk får utvikle røter og eventuelle sideløkar.
Fleire artiklar om dette emnet
Plantetid og plantedjupn
Hausten er den rette tida for planting. Løkane bør i jorda når temperaturen har falle, men før bakken frys. Då får dei tid til å danne røter utan å starte for mykje bladvekst. I mange område passar perioden frå tidleg haust til sein haust, avhengig av klima og jordtemperatur.
Plantedjupna bør vanlegvis vere om lag to til tre gonger høgda på løken. For små botaniske tulipanar betyr det ofte eit relativt grunt, men likevel trygt djup. For grunn planting kan gi frostlyfting og uttørking. For djup planting kan forseinke veksten og gjere det tyngre for små løkar å blomstre.
Løken skal setjast med spissen opp og rotplata ned. Jorda under løken bør vere laus nok til at røtene lett kan vekse nedover. Det er ikkje naudsynt å presse løken hardt ned i jorda. Han skal ha god kontakt, men ikkje bli skadd eller klemd.
Etter planting kan jorda vatnast lett dersom ho er tørr. Dette hjelper jorda å leggje seg rundt løken og set i gang rotdanninga. Dersom hausten alt er fuktig, trengst det ofte ikkje ekstra vatn. Eit tynt lag grus eller grov sand på overflata kan verne mot skorpedanning og halde planteplassen open.
Fleire artiklar om dette emnet
Formeiring med sideløkar
Den enklaste måten å formeire turkestantulipan på er gjennom sideløkar. Når planta trivst, dannar ho små nye løkar rundt hovudløken. Desse brukar gjerne nokre år på å bli store nok til å blomstre. Tolmod er derfor ein del av god dyrking.
Sideløkar bør berre skiljast frå når blada har visna heilt ned. På dette tidspunktet har næringa trekt seg tilbake i løken, og planta er i kvile. Grav forsiktig med ei lita greip eller planteskei, slik at løkane ikkje blir kutta. Små løkar kan vere lette å oversjå, så arbeidet bør gjerast roleg.
Etter opptak kan løkane sorterast etter storleik. Store løkar kan plantast på nytt der ein ønskjer blomstring neste vår. Mindre sideløkar kan setjast i eit eige oppalsfelt med god drenering. Der kan dei vekse seg sterkare utan konkurranse frå større plantar.
Sideløkar bør ikkje tørke heilt inn før planting. Dei kan lagrast kort på ein luftig, tørr og skuggefull stad dersom plantearbeidet må vente. Lang lagring er mindre gunstig, særleg for små løkar med lite reservekraft. Det beste er ofte å plante dei att raskt i godt førebudd jord.
Formeiring med frø
Turkestantulipanen kan også formeirast med frø, men dette tek mykje lengre tid. Frøformeiring passar best for hagefolk som ønskjer mange plantar og toler fleire års venting før blomstring. Frøplantar kan bruke fleire sesongar på å byggje opp ein blomstringsdyktig løk. Til gjengjeld kan metoden gi robuste plantar som er godt tilpassa lokale forhold.
Frøkapslane må få modne på planta dersom ein vil samle frø. Dei er klare når kapselen tørkar og byrjar å opne seg. Frøa bør såast ferske eller lagrast tørt og kjøleg fram til såing. Mange løkfrø spirer best etter ein kjøleg periode som liknar vinteren.
Såing bør skje i ei veldrenert blanding med sand og fin jord. Frøa dekkjast lett, fordi dei ikkje skal liggje djupt. Pottene kan stå ute på ein verna stad, slik at dei får naturlege temperatursvingingar. Det er viktig at dei ikkje blir ståande i vassmetta jord gjennom vinteren.
Dei første åra må småplantane få vekse utan forstyrring. Dei smale blada kan vere svært små og lette å forveksle med gras eller ugras. Jorda bør haldast lett fuktig i vekstperioden, men ikkje våt i kvileperioden. Når små løkar har fått nok storleik, kan dei plantast ut på same måte som vaksne løkar.
