Planting og formeiring av isblom i bed og krukker

Isblom er lett å lukkast med når planting og formeiring blir tilpassa den solkjære og tørketolande veksemåten. Planten treng varm jord, luftig struktur og ein forsiktig start før ho kan vekse kraftig ute. Frøsåing er den vanlegaste metoden, men stiklingar kan òg brukast når ein vil vidareføre gode planter. Med god planlegging kan isblom gi jamne, fargerike flater frå tidleg sommar til hausten kjem.

Rett tidspunkt for såing og planting

Frø av isblom kan såast inne på våren for å gi plantene eit forsprang. Sidan frøplantene er små i starten, treng dei lys, jamn varme og varsam vatning. Det er viktig å ikkje så for tidleg dersom ein ikkje har nok lys. For lange og svake småplanter blir vanskelegare å plante ut seinare.

Utplanting bør først skje når faren for nattefrost er over. Isblom toler ikkje frost, og kald jord kan stoppe veksten sjølv om lufttemperaturen verkar mild. I kjølege område løner det seg å vente til jorda kjennest varm. Plantene etablerer seg betre når både dag og natt har stabile temperaturar.

Direktesåing ute kan fungere på lune stader med varm vår. Jorda må då vere lett, fri for ugras og fint smuldra i overflata. Frøa bør ikkje dekkjast tungt, fordi små frø treng gode lys- og luftforhold for å spire jamt. Lett pressing mot fuktig jord er ofte betre enn djup såing.

Ved kjøp av ferdige småplanter bør ein sjå etter kompakt vekst og friske, faste blad. Lange, mjuke skot kan tyde på for lite lys eller for tett produksjon. Røtene bør vere kvite eller lyse og ikkje lukte surt. Ein sunn plante frå starten gir langt mindre arbeid gjennom sesongen.

Førebuing av jord og planteplass

Planteplassen bør vere solrik, open og godt drenert. Dersom jorda er tung, bør ho forbetrast før planting. Sand, smågrus og porøs kompost kan blandast inn for å skape ein lettare struktur. Målet er jord som held litt fukt, men slepper overskotet raskt vidare.

I bed kan ein lage låge ryggar eller heva felt. Dette er særleg nyttig der regnvatn elles samlar seg. Røtene til isblom likar ikkje stilleståande fukt, og ein liten høgdeforskjell kan vere nok til å hindre skade. Samtidig får jordoverflata meir varme frå sola.

I krukker bør ein velje kar med sikre dreneringshol. Breie, grunne krukker passar ofte betre enn djupe kar, fordi planten har låg og utoverretta vekst. Jordblandinga bør vere lett og mineralrik. Ein kan gjerne bruke krukkejord blanda med perlite, sand eller fin leca.

Før planting bør småplantene vatnast lett. Ein fuktig rotklump er enklare å handtere og tek raskare kontakt med ny jord. Samtidig bør den nye jorda ikkje vere våt og kompakt. Ho skal vere lett fuktig, laus og klar til å omslutte røtene utan å klemme dei.

Planteteknikk og avstand

Isblom bør plantast i same djupn som ho stod i potta. Dersom rothalsen kjem for djupt, aukar risikoen for råte. Dersom rotklumpen blir ståande for høgt, kan han tørke ut før røtene veks vidare. Ein jamn overgang mellom potteklump og jord gir best etablering.

Planteavstanden bør tilpassast bruken. I kantar og teppedanning kan plantene setjast forholdsvis tett, men dei treng likevel luft mellom seg. For tett planting kan gi fuktig mikroklima og svakare blomstring. Ei moderat avstand gjer at kvar plante får lys nok til å forgreine seg.

Etter planting bør jorda trykkjast lett rundt røtene. Ho skal ikkje pakkast hardt, men det bør ikkje vere store luftlommer rundt rotklumpen. Deretter vatnar ein roleg og grundig. Vatninga hjelper røtene i kontakt med ny jord og reduserer plantestress.

Dei første dagane etter utplanting bør plantene følgjast nøye. Sterk sol, vind og tørr jord kan vere krevjande før røtene har etablert seg. Samtidig må ein unngå å kompensere med for mykje vatn. Målet er jamn, lett fukt og gradvis tilvenning til uteplassen.

Formeiring med frø og stiklingar

Frøformeiring er den mest praktiske metoden for mange dyrkarar. Frøa kan såast tynt i brett eller små potter med lett såjord. Jorda bør haldast jamt fuktig, men aldri våt. Når spirene kjem, treng dei mykje lys for å bli kompakte.

Småplanter kan priklast når dei er store nok til å handterast. Ein bør halde i blada og ikkje i den skjøre stengelen. Etter prikling treng plantene ro, lys og moderat vatning. For sterk gjødsling på dette stadiet kan gi mjuk og ustabil vekst.

Stiklingar kan takast frå friske skot dersom ein ønskjer å kopiere ein særleg fin plante. Skotet bør vere fast, utan blomsterknopp og utan teikn til sjukdom. Dei nedste blada fjernast, og stiklingen setjast i ei luftig blanding. Lett fukt og høg luftfukt i starten kan hjelpe røtinga, men tett og vått miljø må unngåast.

Når stiklingane har danna røter, bør dei gradvis venjast til vanleg luft og sterkare lys. For rask overgang kan gi slappe blad og stoppa vekst. Etter kvart kan dei plantast om i meir næringshaldig, men framleis veldrenert jord. Slik får ein robuste planter som liknar morplanten i blomsterfarge og vekseform.