Planting og formeiring av hengande morbær

Hengande morbær bør plantast med omtanke, fordi plasseringa avgjer både kor godt treet etablerer seg og kor vakkert den hengande forma kjem til uttrykk. Treet treng ein stad der krona får utvikle seg fritt, jorda er veldrenert, og røtene kan vekse utan hard konkurranse. Ei god planting gir rotsystemet kontakt med omkringliggjande jord og reduserer risikoen for tørkestress. Formeiring er meir krevjande enn vanleg såing, fordi den hengande eigenskapen må takast vare på gjennom vegetative metodar.

Før planting bør ein vurdere storleiken treet vil få over tid. Sjølv om hengande morbær ofte held seg relativt kompakt, treng krona plass i breidda. Greinene skal kunne falle naturleg utan å bli pressa mot murar, gjerde eller andre planter. Ein open plassering gjer også vedlikehald og inspeksjon enklare.

Det beste plantetidspunktet er vanlegvis vår eller haust, avhengig av lokalt klima og jordtilstand. Vårplanting gir treet ein heil vekstsesong til å etablere røter før vinteren. Haustplanting kan fungere godt der jorda held seg varm lenge og vinteren ikkje kjem brått. Planting midt i sterk sommarvarme krev meir vatning og større merksemd.

Formeiring av hengande morbær skjer oftast ved poding eller annan vegetativ produksjon. Frø gir ikkje påliteleg same vekseform, og plantene kan få heilt andre eigenskapar. For hagebrukarar betyr dette at ein bør kjøpe kvalitetsplanter frå sikre kjelder. Ei god plante har rett podepunkt, frisk stamme, jamn krone og eit sunt rotsystem.

Val av plante og kvalitet

Ei god plante skal ha ein rett og stabil stamme med ei tydeleg utvikla hengande krone. Podepunktet bør vere godt grodd og utan sprekker, innsnevringar eller misfarga bark. Dersom treet står i potte, bør rotklumpen vere fast, men ikkje fullstendig gjennomrota i tette sirklar. Røter som snurrar hardt rundt pottekanten, bør løysast forsiktig før planting.

Bladverket kan fortelje mykje om plantestatusen. Friske, jamt grøne blad tyder på god vitalitet, medan gulning, flekkar eller slapp vekst kan vere teikn på stress. Ein plante som har stått for lenge i liten potte, kan ha svak etableringsevne. Det er betre å velje ein balansert plante enn ein stor plante som er pressa fram.

Krona bør ha fleire jamt fordelte hengande greiner. Dersom berre éi side er utvikla, kan det ta lang tid å få ein harmonisk form. Mindre skeivskap kan rettast med forsiktig beskjering etter etablering, men store strukturelle feil bør ein unngå ved kjøp. Ei god startform reduserer behovet for sterke inngrep seinare.

Stammen må vere fri for sår frå transport, oppbinding eller mekanisk skade. Sår på unge tre kan få stor betydning fordi stammen er berekonstruksjonen for heile krona. Ein solid bambusstokk eller støtte frå planteskulen kan vere nyttig under transport, men han skal ikkje ha gnagd inn i barken. Etter planting bør oppbindinga justerast slik at ho støttar utan å stramme.

Planteplass og jordarbeid

Planteholet bør vere breitt heller enn svært djupt. Røtene etablerer seg lettare når jorda rundt rotklumpen er laus og gjennomarbeidd. Eit hol som er to til tre gonger breiare enn rotklumpen, gir røtene gode overgangsforhold. Djupna bør tilpassast slik at treet står på same nivå som det gjorde i potta eller planteskulen.

Jorda som blir fylt tilbake, bør vere ei blanding av eksisterande hagejord og moden kompost dersom jorda treng forbetring. Det er sjeldan klokt å fylle planteholet med berre feit kjøpejord. Då kan røtene bli verande i den mjuke jorda i staden for å vekse vidare ut. Målet er ein jamn overgang mellom plantehol og omkringliggjande jord.

Drenering må vurderast før treet kjem i bakken. Dersom vatn blir ståande i planteholet etter regn, bør problemet løysast før planting. Ein kan forbetre strukturen, heve planteområdet eller velje ein betre plass. Å plante eit tre i dårleg drenert jord og håpe at det går bra, gir ofte svake røter og dårleg vekst.

Etter planting bør jorda trykkjast forsiktig til rundt rotklumpen. Ho skal ha god kontakt med røtene, men ikkje pakkast så hardt at luftromma forsvinn. Ei grundig gjennomvatning hjelper jorda å setje seg og fjernar luftlommer. Deretter kan ein leggje eit moderat jorddekke over rotsona, men med fri ring rundt stammen.

Oppbinding og etablering

Unge hengande morbær treng ofte støtte den første tida. Stammen må haldast stabil medan røtene veks fast i jorda. Oppbindinga bør vere fleksibel, slik at treet kan røre seg litt i vinden. Litt rørsle stimulerer styrke i stammen, medan heilt stiv binding kan gi svakare utvikling.

Støttestokken bør plasserast slik at han ikkje skadar rotklumpen meir enn nødvendig. Bindinga skal sitje lågt nok til å stabilisere, men ikkje så høgt at krona blir låst. Materialet må vere mjukt og breitt, slik at det ikkje skjer inn i barken. Bindinga bør kontrollerast fleire gonger i sesongen og løysast dersom stammen veks.

Etableringsfasen varer ofte meir enn éin sesong. Dei første to til tre åra bør ein følgje ekstra godt med på vatning, jorddekke og ugras. Ugras og gras tett rundt stammen konkurrerer om fukt og næring. Ei open rotsonesone gjer etableringa raskare og sunnare.

Det er vanleg at nyplanta tre brukar energi på røter før dei viser kraftig kronevekst. Ein bør ikkje presse fram vekst med mykje gjødsel det første året. Stabil fukt og god jordkontakt er viktigare. Når treet først har etablert seg, kjem tilveksten oftast jamnare og meir føreseieleg.

Formeiring i profesjonell praksis

Hengande morbær blir vanlegvis formeirt ved poding for å sikre den karakteristiske vekseforma. Podekvisten frå ein hengande type blir sett på ei grunnstamme med passande styrke og hardførleik. Denne metoden gir planter som held same prydverdi som morplanta. Det krev likevel teknisk kunnskap, reine snitt og gode forhold for samanvoksing.

For hobbydyrkarar er poding mogleg, men ikkje alltid enkelt. Timing, temperatur og fukt må vere riktige for at podeflata skal gro godt saman. Mislykka poding kan gi uttørking, infeksjon eller svak samanbinding. Difor er kjøp av ferdig poda planter ofte den mest pålitelege løysinga i vanleg hagebruk.

Stiklingsformeiring kan vere vanskeleg og gir ikkje alltid sterke planter. Nokre skot kan rote under kontrollerte forhold, men resultatet varierer mykje. Sjølv når stiklingar slår rot, kan vekseform og styrke bli mindre føreseieleg enn ved poding. Profesjonell produksjon føretrekkjer difor metodar som gir jamn kvalitet.

Frøformeiring er ikkje eigna dersom målet er eit ekte hengande morbær. Frøplanter vil variere genetisk og får som regel ikkje den same krona. Dei kan bli interessante som botaniske planter, men ikkje som sikre erstatningar for den hengande forma. For ein hageeigar som ønskjer eit prydtre med bestemt uttrykk, er vegetativt formeirte planter det rette valet.