Planting og formeiring av apeskrekk steg for steg

Ei vellukka planting av apeskrekk byrjar lenge før treet blir sett i jorda. Voksestaden må ha nok rom, god drenering og eit klima som ikkje utset planten for unødvendig vinterstress. Røtene toler dårleg hard handsaming, så arbeidet bør planleggjast slik at rotklumpen kan haldast mest mogleg intakt. Formeiring er mogleg, men krev tolmod fordi både frøplantar og stiklingar utviklar seg langsamt.

Rett plantetid og førebuing av voksestaden

Våren er vanlegvis den tryggaste plantetida i kjølege område. Då får treet ein heil vekstsesong til å danne nye røter før vinteren. Haustplanting kan fungere i milde kyststrøk med lang og fuktig haust. I område med tidleg frost bør haustplanting unngåast.

Plasseringa må vurderast ut frå den endelege storleiken, ikkje berre storleiken ved innkjøp. Apeskrekk kan over tid bli både høg og brei, sjølv om veksten er langsam. Avstanden til bygningar og større tre bør derfor vere romsleg. Det er vanskeleg og risikabelt å flytte eit eldre eksemplar seinare.

Før planting bør ein kontrollere kor raskt vatn forsvinn frå jorda. Eit prøvehol kan fyllast med vatn for å avdekkje svært sein drenering. Dersom vatnet blir ståande lenge, må området drenerast eller plantestaden hevast. Å leggje litt grus berre i botnen av planteholet løyser sjeldan eit større dreneringsproblem.

Jorda bør løysast i god breidd utan at ein lagar eit altfor djupt hol. Rotklumpen skal kvile på fast jord slik at treet ikkje søkk etter planting. Organisk materiale kan blandast jamt inn i den eksisterande jorda. Store mengder rein kompost rundt røtene kan halde for mykje vatn og skape store skilnader mellom planteholet og omgjevnadene.

Sjølve plantingsteknikken

Rotklumpen bør vere godt gjennomfukta før planten blir teken ut av potta. Ei tørr rotklump kan vere vanskeleg å fukte skikkeleg etter at ho er sett i bakken. Potta bør fjernast varsamt utan å dra i stammen. Dersom røtene har vakse tett rundt kanten, kan dei ytste røtene løysast svært forsiktig.

Treet skal plantast i same høgd som det stod i potta eller planteskulen. Rothalsen må ikkje dekkjast av eit tjukt jordlag. For djup planting reduserer lufttilgangen og aukar risikoen for rotskadar. På tung jord kan toppen av rotklumpen liggje svakt over terrenget.

Jorda rundt rotklumpen bør fyllast på i fleire omgangar og trykkjast lett til med hendene. Hard stamping kan presse ut luft og skade fine røter. Etter planting skal området vatnast grundig slik at jorda legg seg rundt rotklumpen. Eventuelle søkk kan fyllast med meir av den same jordblandinga.

Oppstøtting kan vere nødvendig på vindutsette stader, men bindinga må ikkje vere stram. Støtta skal halde rotklumpen stabil medan stammen framleis får røre seg litt. Denne rørsla stimulerer utviklinga av ein sterkare stamme. Band og stolpar bør kontrollerast og fjernast når treet har festa seg.

Formeiring med frø

Frøformeiring er den mest naturlege metoden for å lage nye plantar. Frøa bør vere ferske fordi spireevna minkar raskt under dårleg lagring. Dei store frøa kan såast enkeltvis i djupe potter med luftig og veldrenert såjord. Djup potte gir plass til den tidlege utviklinga av rota.

Frøet kan leggjast på sida eller med den spisse enden svakt nedover. Det bør dekkjast lett slik at ein del av frøet framleis kan vere synleg. Såmediet skal vere jamt fuktig, men ikkje vassmetta. For høg fukt i kombinasjon med låg temperatur aukar faren for ròte.

Spiringa kan ta fleire veker eller månader og skjer ikkje alltid samtidig. Ein stabil, moderat varm temperatur fremjar prosessen. Pottene bør stå lyst, men beskytta mot brennande sol før spirene er etablerte. Det er viktig å ikkje gi opp såinga for tidleg dersom frøet framleis er fast og friskt.

Småplantane utviklar først ei kraftig rot og toler dårleg gjenteken prikling. Dei bør derfor få stå i den opphavlege potta til rotklumpen held godt saman. Omplanting må gjerast utan å brekke hovudrota. Unge frøplantar bør vernast mot både sterk frost og intens middagssol.

Stiklingar, flytting og vidare etablering

Stiklingsformeiring er vanskelegare og gir ikkje alltid plantar med normal vekseform. Stiklingar frå sidegreiner kan halde fram med å vekse sidelengs i staden for å danne eit rett hovudskot. Materiale frå ein opprett toppvekst gir betre sjanse for normal form. Slikt materiale er likevel avgrensa og bør ikkje takast frå eit verdifullt tre utan god grunn.

Stiklingane krev eit reint, luftig medium og jamn luftfukt. For mykje vatn i mediet fører lett til ròte før røtene er danna. Rotdanninga kan ta lang tid, og resultatet varierer mykje. Metoden blir derfor oftast brukt av erfarne dyrkarar med kontrollerte tilhøve.

Flytting av etablerte plantar bør gjerast medan dei framleis er unge. Rotklumpen må vere så stor og heil som praktisk mogleg. Treet bør flyttast i kjøleg vêr når fordampinga er låg. Etter flytting treng det jamn vatning og vern mot sterk vind.

Den vidare etableringa blir best når konkurransen rundt planten er liten. Gras og kraftig ugras bør haldast borte frå rotsona dei første åra. Eit moderat lag jorddekke reduserer uttørking og temperaturvariasjonar. Treet bør deretter få utvikle seg utan stadig omplanting eller endringar i jordnivået.