Planting og formiring av blåklokke

Å plante blåklokker er ein givande prosess som krev litt planlegging for å sikre at plantene får ein best mogleg start på livet. Enten du vel å kjøpe ferdige planter frå eit gartneri eller ønskjer å starte frå botnen med frø, er tidspunktet og førebuingane heilt avgjerande. For å lukkast med formiringa, må ein ha forståing for korleis desse plantene naturleg spreier seg og korleis vi kan etterlikne desse prosessane i hagen. I denne artikkelen skal vi gå gjennom dei viktigaste stega frå jordførebuing til ferdig etablerte planter som vil pryde hagen din.

Før du set i gang med sjølve plantinga, må du velje ut ein stad i hagen som møter behova til den spesifikke sorten du har valt. Jorda bør vere laus og godt drenert, slik at dei små og skjøre røtene lett kan finne vegen ned i bakken utan motstand. Det kan vere lurt å grave ut eit litt større hol enn det som er nødvendig for sjølve planta, slik at du kan lause opp jorda rundt. Dette gjer det mykje lettare for planta å etablere eit sterkt rotnettverk i løpet av den første tida etter utplanting.

Tidspunktet for planting er som regel best på våren når jorda har byrja å bli varm, eller tidleg på hausten før frosten kjem. Ved å plante på våren gjev du planta heile sommarsesongen til å vekse seg sterk før vinteren set inn for alvor. Haustplanting kan også fungere utmerka, spesielt i område med milde vintrar der røtene kan halde fram med å utvikle seg under bakken. Uansett kva tid du vel, må du passe på at du vatnar godt i etableringsfasen slik at planta ikkje tørkar ut.

Når du set planta ned i jorda, er det viktig at ho blir ståande på same djupne som ho stod i potta ho kom frå. Dersom du plantar for djupt, kan stilken rotne, og dersom ho står for grunt, kan røtene bli utsette for uttørking og frostskadar. Trykk jorda forsiktig til rundt planta med hendene, men pass på så du ikkje pakkar ho for hardt. Etterpå bør du dekke jorda med eit tynt lag med organisk materiale for å halde på fukta og hindre ugras.

Formiring ved deling av planter

Ein av dei enklaste og mest effektive måtane å få fleire blåklokker på, er å dele eksisterande planter som har blitt store og kraftige. Dette bør gjerast kvar tredje til fjerde år for å halde plantene friske og hindre at dei blir for tette i midten. Den beste tida for deling er tidleg på våren når dei første skota byrjar å vise seg over jorda. Du kan også gjere det rett etter at blomstringa er ferdig på seinsommaren, slik at dei nye plantene rekk å rote seg.

For å dele ei plante, graver du forsiktig opp heile rotklumpen med ein spade eller ein greip for å minimere skade på røtene. Bruk ein skarp kniv eller hendene til å dele klumpen i fleire mindre bitar, der kvar del har både røter og friske skot. Pass på at du ikkje lèt røtene ligge ute i lufta og tørke medan du held på med dette arbeidet. Plant dei nye delane så raskt som mogleg på sine nye voksestader eller i potter med god jord.

Vatning er ekstremt viktig rett etter at du har delt og planta blåklokkene på nytt i hagen din. Sidan røtene har blitt forstyrra, treng dei tid og ro til å etablere kontakt med den nye jorda rundt seg. Det kan vere lurt å skjere ned noko av bladverket dersom du deler på seinsommaren, slik at planta kan bruke energi på røtene i staden for blada. Dette vil gje deg sunnare og kraftigare planter når neste sesong set i gang for fullt.

Deling er ikkje berre ein måte å få fleire planter på, det er også god plantepleie som fornyar gamle og slitne eksemplar. Du vil ofte sjå at dei nye plantene blomstrar meir villig og får ein betre vekstform enn den gamle mora hadde før delinga. Dette er ein gratis og berekraftig måte å utvide hagen på som alle kan få til med litt øving. Del gjerne overskotsplanter med vener og naboar for å spreie gleden over blåklokker vidare.

Såing frå frø i potter og bed

Å så blåklokker frå frø er ein spennande prosess som krev noko meir tolmod enn å kjøpe ferdige planter frå butikken. Mange sortar av blåklokker er toårige eller fleirårige, noko som betyr at dei kanskje ikkje blomstrar det aller første året etter såing. Du kan starte såinga inne i potter på seinvinteren eller så direkte ute i bedet når faren for frost er over. Bruk ei fin såjord som er berekna på små frø, og pass på at jorda alltid er jamnt fuktig.

Sidan mange blåklokkefrø er svært små, treng dei ofte lys for å spire og bør difor ikkje dekkast med for mykje jord. Eit tynt dryss med sand eller finkorna jord over frøa er som regel nok til å halde dei på plass. Plasser såpottene på ein lys stad, men unngå direkte, sterkt sollys som kan tørke ut jorda på kort tid. Når småplantene har fått eit par sett med ekte blad, er dei klare for å priklast om til større potter.

Dersom du vel å så direkte ute i hagen, bør du førebu jorda godt ved å fjerne alt ugras og rake overflata heilt jamn. Merk gjerne staden der du har sådd, slik at du ikkje ved eit uhell lukar bort dei små plantene når dei kjem opp. Naturen gjer ofte mykje av jobben sjølv, og mange blåklokker vil sjølv-så seg dersom dei trivst på vekseplassen. Dette skaper ein naturleg og uformell hage som forandrar seg litt frå år til år på ein sjarmerande måte.

Når du sår sjølv, får du tilgang til mange fleire sortar enn det du vanlegvis finn i det lokale hagesenteret ditt. Det finst frøposar med alt frå bittesmå krypande typar til majestetiske kjempeblåklokker som kan bli over ein meter høge. Ved å eksperimentere med ulike artar, kan du finne dei som fungerer aller best i ditt eige mikroklima. Det å sjå eit lite frø utvikle seg til ei praktfull blomstrande plante er noko av det mest tilfredsstillande med hagearbeid.

Etablering og etterbehandling

Etter at dei nye plantene er på plass i jorda, går dei inn i ein kritisk fase der dei skal etablere seg skikkeleg. I dei første to til tre vekene etter planting bør du følgje nøye med på fuktigheita i jorda kvar einaste dag. Sjølv om blåklokker kan bli ganske tørketolante med tida, er dei veldig sårbare i starten før røtene har fått tak. Bruk ein mjuk stråle når du vatnar, slik at du ikkje vaskar bort jorda rundt dei små og ferske plantene.

Dersom du har planta i ein periode med mykje vind, kan det vere lurt å setje opp litt mellombels skjerming for plantene. Vinden kan tørke ut blada raskare enn dei nye røtene klarer å erstatte vatnet, noko som fører til visning. Du kan også vurdere å knipe av eventuelle blomeknoppar det første året for å stimulere til meir rotvekst og grøn utvikling. Dette kan kjennast kjipt der og då, men du får ei mykje sterkare plante som vil blomstre betre året etter.

Ugras må fjernast regelmessig rundt dei nyplanta blåklokkene slik at dei får alt lyset og all næringa for seg sjølv. Sidan unge planter ofte er små, kan dei lett bli overskygga av rasktvaksande ugras som tek over plassen i bedet. Ver forsiktig når du lukar nær planta, slik at du ikkje drar opp dei nye røtene ved eit uhell. Ein liten handreiskap er ofte betre å bruke enn ei stor hakke når du jobbar tett innpå sårbare planter.

Til slutt er det viktig å merke seg namnet på sorten du har planta, gjerne med ein liten etikett ved sidan av planta. Det er lett å gløyme kva ein har sett ned når vinteren kjem og alt blir dekt av snø eller visne blad. Ved å ha oversikt over kva du har i hagen, kan du betre lære kva for planter som krev kva slags type oppfølging. God dokumentasjon gjer deg til ein betre gartnar og gjer det lettare å planlegge framtidige utvidingar av hagen.