Planting og formeiring av costaricansk skjoldblom

Costaricansk skjoldblom bør plantast i eit porøst vekstmedium som held jamn fukt utan å bli kompakt. Ei vellykka planting startar med ei rein potte, friske røter og ei jordblanding med god drenering. Planten etablerer seg raskast når temperaturen er stabil og lyset er lyst, men filtrert. Rett planting reduserer faren for rotskadar og gir eit godt grunnlag for seinare blomstring.

Ei nyinnkjøpt plante bør få nokre dagar til å tilpasse seg før ho blir potta om. Dersom jorda er svært våt, tett eller luktar surt, bør omplantinga likevel utførast raskt. Undersøk røtene forsiktig og sjå etter mørke, mjuke eller skadde delar. Friske røter er vanlegvis lyse, faste og godt forgreina.

Formeiring skjer enklast med topp- eller stengelstiklingar. Metoden gir unge plantar som bevarer eigenskapane til morplanten. Frøformeiring er mogleg, men frø kan vere vanskelege å skaffe og spiringa kan vere ujamn. For vanleg hobbydyrking er stiklingar derfor det mest praktiske valet.

God hygiene er viktig under både planting og formeiring. Potte, saks og arbeidsflate bør vere reine for å hindre overføring av sjukdomsorganismar. Bruk fersk jord og unngå å blande inn restar frå plantar med ukjent helsetilstand. Små stiklingar er særleg sårbare for rotròte og stengelròte.

Val av potte og vekstmedium

Potta bør vere stor nok til rotklumpen, men ikkje unødvendig romsleg. Ein diameter som er to til fire centimeter større enn den gamle potta, er vanlegvis tilstrekkeleg. I ei altfor stor potte held den ubruka jorda seg våt lenge. Det kan redusere oksygentilgangen og forseinke etableringa.

Plastpotter held betre på fukta enn terrakottapotter. Terrakotta kan vere nyttig i kjølege rom eller for dyrkarar som lett vatnar for mykje. Materialet bør veljast ut frå klimaet og rutinane dine, ikkje berre utsjånaden. Uansett materiale må potta ha fleire opne dreneringshol.

Ei veleigna jordblanding kan lagast av to delar god plantejord, éin del perlitt og éin del fin bark eller kokosfiber. Blandinga skal kjennast lett og fjørande når ho er fuktig. Ho må ikkje bli til ein tung masse når du klemmer henne i handa. Litt kompost kan tilsetjast, men for mykje organisk materiale kan halde på for mykje vatn.

Jordoverflata bør liggje eit par centimeter under pottekanten. Då er det plass til grundig vatning utan at jord renn over. Rotklumpen skal stå omtrent på same djupn som før. Dersom stengelbasen blir gravlagd, aukar risikoen for ròte.

Slik plantar du om

Vatn planten lett dagen før omplanting dersom jordklumpen er svært tørr. Fuktig jord held betre saman og gjer det lettare å frigjere røtene utan skade. Ta planten ut ved å støtte rundt stengelbasen og snu potta varsamt. Trekk aldri hardt i dei mjuke stenglane.

Løysne det ytste jordlaget med fingrane eller ein rein pinne. Røter som går i tette sirklar, kan fordelast forsiktig utover. Fjern berre røter som er tydeleg døde, mjuke eller skadde. Kraftig rotbeskjering bør unngåast dersom planten elles er frisk.

Legg litt jord i botnen av den nye potta og plasser rotklumpen sentrert. Fyll jord rundt sidene i små porsjonar og trykk svært lett med fingrane. Jorda skal støtte planten, men framleis innehalde luftrom. Avslutt med ei grundig vatning som fordeler jorda rundt røtene.

Etter omplanting bør planten skjermast frå sterk sol i nokre dagar. Hald jorda lett fuktig, men ikkje vassmetta. Vent med full gjødsling til du ser teikn til ny vekst. Dersom planten heng litt det første døgnet, er det ofte ein mellombels reaksjon på rotforstyrringa.

Formeiring med stiklingar

Vel eit friskt skot utan blomsterknoppar til stikling. Skotet bør vere om lag åtte til tolv centimeter langt og ha minst to eller tre bladpar. Kutt like under eit bladfeste med ei rein og skarp saks. Fjern dei nedste blada slik at ingen blad blir ståande under jordoverflata.

Store blad kan kortast litt dersom dei fordampar mykje vatn. Det er likevel viktig å behalde nok bladflate til fotosyntese. Blomster og knoppar må fjernast, sidan dei tek energi frå rotdanninga. Stiklingen bør plantast kort tid etter at han er skoren.

Bruk små potter med ei blanding av såjord og perlitt, eller rein kokosfiber blanda med perlitt. Lag eit plantehol før stiklingen blir sett ned, slik at snittflata ikkje blir skadd. Press mediet lett rundt stengelen og vatn forsiktig. Ei gjennomsiktig plasthette kan halde luftfukta høg, men ho må luftast dagleg.

Stiklingane rotar best ved jamn varme på om lag 21 til 25 gradar. Dei skal stå lyst, men ikkje i sterk direkte sol. Jorda må vere lett fuktig utan å vere våt. Ny bladvekst og mild motstand når du trekkjer svært forsiktig i stiklingen, tyder på at røter er danna.

Stell av unge plantar

Når stiklingen har utvikla eit godt rotsystem, kan han flyttast til ei litt større potte. Bruk same luftige jordtype som til vaksne plantar, men hald gjødslinga svak i starten. Dei nye røtene kan skadast av høge saltkonsentrasjonar. Begynn med om lag ein fjerdedel av normal gjødselstyrke.

Topping kan utførast når planten har fleire friske bladpar. Klipp eller knip av vekstpunktet like over eit bladpar. Dette stimulerer knoppar i bladhjørna til å utvikle nye sideskot. Ein ung plante som blir toppa tidleg, får vanlegvis ei tettare form.

Luftfukta kan reduserast gradvis etter at stiklingen har rota seg. Opne plasthetta litt meir kvar dag før ho blir fjerna heilt. Ei brå overgang frå svært fuktig luft til tørr romluft kan få blada til å henge. Gradvis tilvenjing gjer blada betre i stand til å regulere fordampinga.

Unge plantar bør kontrollerast ofte for bladlus, sørgjemyglar og rotskadar. Små rotsystem toler mindre feil enn etablerte plantar. Vatn først når overflata har byrja å tørke, og tøm alltid bort overskotsvatn. Med jamt lys og stabil varme kan den unge planten vekse raskt og bli blomstringsklar.