Bezelye dikimi bahar aylarının müjdecisi olan ve bahçeye canlılık katan bir faaliyettir. Doğru zamanda ve uygun tekniklerle yapılan dikim, sağlıklı bir hasat döneminin kapılarını aralar. Bu süreçte dikkat edilmesi gereken pek çok profesyonel detay ve incelik bulunmaktadır. Bu rehberde bezelyelerinizi nasıl başarıyla dikeceğinizi ve çoğaltacağınızı öğreneceksiniz.
Ekim zamanının belirlenmesi bezelye yetiştiriciliğinde başarının yarısını oluşturur. Bezelye soğuğa dayanıklı bir bitki olduğu için toprak işlenebilir hale gelir gelmez ekim yapılabilir. Toprak sıcaklığının 5-10 derece arasında olması çimlenme için yeterlidir. Çok geç kalınan ekimlerde yaz sıcakları bitkinin ömrünü kısaltabilir.
Tohum yatağının hazırlanması köklerin rahat yayılması için kritik bir öneme sahiptir. Toprak derinlemesine çapalanmalı ve içindeki büyük taşlar temizlenmelidir. Organik madde miktarını artırmak için kompost takviyesi yapılması önerilir. Düzgün bir zemin hazırlığı tohumların eşit derinlikte kalmasını sağlar.
Tohumların ekim öncesi işlenmesi çimlenme başarısını artıran uzman bir tekniktir. Tohumları 12-24 saat boyunca ılık suda bekletmek kabuğun yumuşamasını sağlar. Bu işlem özellikle kuru tohumların daha hızlı uyanmasına yardımcı olur. Suyun içine bir miktar doğal koruyucu eklemek başlangıçtaki riskleri azaltır.
Ekim derinliği ve mesafesi bitkilerin birbirini boğmaması için dikkatle ayarlanmalıdır. Genellikle 2-3 santimetre derinlik bezelye tohumları için en ideal ölçüdür. Tohumlar arası mesafe 5-8 santimetre, sıralar arası ise 40 santimetre olmalıdır. Sık ekim yapıldığında hastalık riski artar ve verim düşer.
Bu konudaki diğer makaleler
Tohum seçimi ve hazırlığı
Kaliteli bir hasat için tohum seçimi en temel aşamalardan biridir. Hibrit olmayan, bölgenize uyumlu ve hastalıklara dirençli çeşitler tercih edilmelidir. Eski sezonlardan kalan tohumların çimlenme oranı düşük olabileceği için tazelik kontrol edilmelidir. Güvenilir kaynaklardan alınan tohumlar her zaman daha iyi sonuç verir.
Tohumların dezenfekte edilmesi toprak kaynaklı hastalıkları önlemede etkilidir. Ev yapımı sirke veya sarımsak suyu karışımları doğal bir koruma sağlayabilir. Kimyasal ilaçlama yerine biyolojik koruyucular kullanmak ekolojik dengeyi korur. Tohum yüzeyindeki olası mantar sporları bu şekilde etkisiz hale getirilir.
Farklı bezelye çeşitlerini aynı anda dikerek hasat süresini uzatabilirsiniz. Erkenci ve geçci türlerin karışımı bahçenizde sürekli bir ürün akışı sağlar. Sırık bezelyeler daha uzun sürede büyürken bodur türler hızla ürün verir. Bu çeşitlilik hem mutfakta hem de bahçede avantaj yaratır.
Tohumların çimlenme testine tabi tutulması büyük kayıpları önleyebilir. Bir miktar tohumu nemli bir bez arasında bekleterek kaçının filizlendiğini görebilirsiniz. Eğer oran %70’in altındaysa ekim sıklığını artırmanız gerekebilir. Bu basit test profesyonel bir bahçıvanın ilk yapması gereken iştir.
Ekim derinliği ve mesafesi
Tohumların çok derine ekilmesi çıkış sürecini zorlaştırır ve enerji kaybına neden olur. Tersine, çok yüzeysel ekimler kuşların ve kemirgenlerin tohumları bulmasına yol açar. Toprak yapısına göre derinlikte ufak ayarlamalar yapılabilir. Kumlu topraklarda biraz daha derin, killi topraklarda ise daha yüzeysel ekim yapılır.
Sıra arası boşlukların bırakılması bakım işlemlerini kolaylaştıran bir unsurdur. Çapalama ve hasat sırasında bitkilere zarar vermeden hareket etmek gerekir. Geniş sıralar güneş ışığının alt yapraklara kadar ulaşmasını sağlar. Bu durum bitkinin genel sağlığını ve meyve kalitesini olumlu etkiler.
Çapraz veya zikzak ekim yöntemleri kısıtlı alanlarda maksimum verim sağlar. Bu yöntemle birim alana daha fazla tohum dikilirken köklerin çakışması önlenir. Bitki desteklerine yakın dikim yapmak sülüklerin tutunmasını kolaylaştırır. Planlı bir yerleşim bahçenin estetik görünümünü de güzelleştirir.
Ekimden hemen sonra toprağın hafifçe bastırılması tohum-toprak temasını artırır. Hava boşluklarının kalması tohumun kurumasına veya çürümesine neden olabilir. Ayakla değil, el veya hafif bir merdane yardımıyla baskı uygulanmalıdır. Bu işlem suyun tohum çevresinde toplanmasına yardımcı olur.
Çimlendirme koşulları
Bezelye tohumları çimlenmek için nemli ama çok ıslak olmayan bir ortam ister. Aşırı su oksijen geçişini engelleyerek tohumun çürümesine neden olur. Toprağın nem seviyesi parmakla düzenli olarak kontrol edilmelidir. İlk filizler görülene kadar toprak yüzeyinin kurumasına izin verilmemelidir.
Sıcaklık çimlenme süresini doğrudan etkileyen en önemli dış faktördür. İdeal sıcaklıklarda bezelyeler 7-10 gün içinde toprak üzerine çıkarlar. Çok soğuk topraklarda bu süre 3 haftaya kadar uzayabilir. Erken ekimlerde toprak ısısını artırmak için şeffaf plastik örtüler kullanılabilir.
Işık çimlenme aşamasında tohum için gerekli değildir ancak filiz sonrası kritiktir. Filizler toprak yüzeyine çıktığı an güneş ışığına ihtiyaç duyarlar. Yetersiz ışıkta fideler cılız ve uzun (etli) bir yapıya sahip olur. Bu durum bitkinin ileride dayanıksız olmasına ve kolay kırılmasına yol açar.
Toprak yüzeyinde oluşan sertleşmiş tabakalar filizlerin çıkışını engelleyebilir. Bu gibi durumlarda yüzeyi hafifçe nemlendirmek çıkışı kolaylaştıracaktır. Çimlenme döneminde kuşlara karşı dikkatli olunmalı, gerekirse koruyucu önlemler alınmalıdır. Fideler 5-10 santimetre boyuna gelene kadar hassas dönem devam eder.
Şaşırtma ve yerleştirme teknikleri
Bezelye genellikle doğrudan ekilen bir bitkidir ancak şaşırtma da mümkündür. Kök sistemleri çok hassas olduğu için şaşırtma işlemi sırasında dikkatli olunmalıdır. Turba saksıları veya biyobozunur kaplar kullanmak kök stresini en aza indirir. Bu kaplarla birlikte dikim yapıldığında bitki doğrudan toprağa adapte olur.
Fidelerin kalıcı yerlerine aktarılması için en uygun zaman 2-3 gerçek yaprak aşamasıdır. Hava kararmaya yakın veya bulutlu günlerde dikim yapmak su kaybını azaltır. Dikim çukuru fidelere uygun derinlikte açılmalı ve kökler kıvrılmamalıdır. Dikimden hemen sonra can suyu verilmesi adaptasyonu hızlandırır.
Bitkiler arası mesafe korunurken zayıf fidelerin elenmesi verimi artırır. Her çukura birden fazla tohum ekildiyse en güçlü olan bırakılmalıdır. Seyreltme işlemi makasla keserek yapılmalı, diğer kökler sarsılmamalıdır. Sağlıklı bir başlangıç bitkinin tüm ömrünü pozitif yönde etkiler.
Şaşırtılan fidelerin çevresine rüzgar siperleri koymak başlangıçta faydalıdır. Genç bitkiler yeni yerlerine alışana kadar dış etkenlere karşı korumasızdır. Toprak ısısını korumak için kök çevresine hafif bir malç tabakası serilebilir. Bir hafta içinde bitkiler kök salacak ve hızla büyümeye başlayacaktır.
