Planting og formeiring av raudkornell

Raudkornell er ein takksam busk å plante når ein ønskjer rask etablering, naturleg preg og god vinterverdi i hagen. Han er ikkje særleg vanskeleg, men resultatet blir langt betre når plantearbeidet blir gjort grundig frå starten. Jordførebuing, rett planteavstand og god vatning etter planting avgjer kor raskt busken kjem i gang. Formeiring er også relativt enkel, særleg med vedaktige stiklingar tekne i kvileperioden.

Før planting bør ein vurdere kva funksjon busken skal ha. Skal han vere ein fri hekk, treng han annan avstand enn om han skal stå som solitærbusk i eit bed. Skal han først og fremst gi vinterfarge, bør han stå lyst og gjerne framfor ein bakgrunn som løftar fram greinene. Skal han nyttast i ei naturplanting, kan han få ein meir romsleg og uformell plass.

Planting om hausten er ofte gunstig, fordi jorda framleis er lun og fuktig. Då kan røtene begynne å vekse før vinterkvila, og busken får eit forsprang neste vår. Vårplanting fungerer også godt, men krev meir merksemd på vatning utover sommaren. Planting midt i tørre og varme periodar bør unngåast dersom ein ikkje kan vatne jamt.

Formeiring av raudkornell kan gjerast på fleire måtar, men stiklingar er mest praktisk i hagebruk. Vedaktige stiklingar er særleg enkle fordi dei kan takast når planta er utan blad. Dei krev ikkje avansert utstyr, men dei treng jamn fukt og god kontakt med jorda. Med tolmod kan ein byggje opp nye planter til hekk, kantplanting eller naturlege buskfelt.

Førebuing av planteplassen

Ein god planteplass startar med å fjerne rotugras og lausne jorda i eit breitt område. Det er ikkje nok å grave berre eit smalt hol akkurat der potteklumpen skal stå. Røtene treng laus og gjennomarbeidd jord rundt seg for å etablere seg raskt. Ein brei plantegrop gjer overgangen frå pottejord til hagejord mindre brå.

Dersom jorda er tung, bør ein blande inn kompost for å betre strukturen. Kompost gjer leirjord meir smidig og aukar evna til å halde på luft og vatn i rett balanse. Ein bør likevel ikkje fylle planteholet med berre næringsrik kjøpejord, for då kan røtene bli verande i den mjuke sona. Målet er ei jamn blanding mellom eksisterande jord og jordforbetring.

På lett sandjord bør ein arbeide inn mykje organisk materiale før planting. Slik jord tørkar raskt, og unge raudkornellplanter kan få ein tøff start utan hjelp. Kompost, moldrik plantejord og eit godt toppdekke vil gjere fuktforholda meir stabile. Dette er særleg viktig dersom plantinga ligg i sol og vind.

Planteavstanden bør veljast etter endeleg storleik, ikkje etter kor små plantene ser ut ved kjøp. I fri hekk kan plantene ofte stå tettare enn solitærbuskar, men dei må framleis få nok lys og luft. For tett planting gir rask effekt i starten, men kan skape vedlikehaldsproblem seinare. Ein god fagleg regel er å tenkje fleire år fram, ikkje berre den første sesongen.

Slik plantar du raudkornell

Før planting bør potteklumpen vatnast godt. Ein tørr rotklump tek vanskeleg opp vatn etter at han er sett i jorda. Dersom røtene sirklar tett langs kanten av potta, bør dei løysast forsiktig. Dette hjelper dei med å vekse utover i hagejorda i staden for å halde fram i ring.

Planta bør setjast på same djupn som ho stod i potta. For djup planting kan gi dårleg lufting rundt basis og svekkje etableringa. For grunn planting kan føre til uttørking av rotklumpen. Når høgda er rett, fyller ein jord tilbake i lag og trykkjer lett til med hendene.

Etter planting skal busken vatnast grundig. Vatnet hjelper jorda med å slutte tett rundt røtene og fjernar luftlommer. Det er betre å bruke mykje vatn éin gong enn å småvatne overflata fleire gonger. Når vatnet har trekt ned, kan ein etterfylle litt jord dersom planta har sokke.

Til slutt bør ein leggje eit lag organisk dekke rundt busken. Dekket reduserer ugras, held på fukt og vernar jordstrukturen. Det bør liggje nokre centimeter frå greinbasis, slik at barken ikkje blir ståande konstant fuktig. Eit ryddig, ope felt heilt inn mot planta reduserer risikoen for råte og gnagarskadar.

Formeiring med stiklingar

Vedaktige stiklingar blir vanlegvis tekne seint på hausten eller gjennom vinteren når planta er i kvile. Ein vel friske, modne årsskot som ikkje er skadde eller sjuke. Stiklingane bør vere lange nok til at fleire knoppar kan kome under og over jordoverflata. Eit reint snitt og rett handtering aukar sjansen for god rotdanning.

Stiklingane kan setjast direkte i ei skjerma jordrenne ute. Jorda bør vere laus, fuktig og godt drenert, slik at stiklingen ikkje tørkar ut eller rotnar. Ein set han så djupt at berre eit par knoppar står over bakken. Fast jordkontakt er viktig, for holrom rundt stiklingen gir dårlegare rotutvikling.

Ein kan også setje stiklingar i potter med sandblanda jord. Dette gir betre kontroll på fukt og plassering, særleg i små hagar. Pottene bør stå ute eller kjølig, fordi stiklingane treng kvile og naturleg temperaturvariasjon. Dei skal ikkje drivast for varmt inne, for då kan knoppane bryte før røtene er klare.

Neste vår og sommar bør stiklingane haldast jamt fuktige. Ny bladvekst er eit godt teikn, men det betyr ikkje alltid at røtene er sterke nok til flytting. Ofte er det klokt å la småplantene stå ein heil vekstsesong før dei blir planta på endeleg stad. Då får ein kraftigare planter med betre overleving.

Etablering etter planting

Dei første månadene etter planting er vatning den viktigaste oppgåva. Raudkornell er robust som etablert busk, men nyplanta eksemplar har avgrensa rotsystem. Jorda bør haldast jamt fuktig utan å vere vassmetta. Tørkestress tidleg kan seinke etableringa mykje, sjølv om busken overlever.

Ein bør ikkje gjødsle hardt rett etter planting. Røtene treng først kontakt med jorda og stabil fukt. Litt kompost på overflata er nok i dei fleste tilfelle. Sterk gjødsel i planteholet kan skade fine røter og gi ubalansert vekst.

Det første året bør ein vere forsiktig med kraftig skjering. Fjerning av knekte eller svake greiner er greitt, men busken treng bladverk for å byggje energi. Når han har etablert seg, kan ein starte meir målretta forming og fornying. Slik får planta ein sterk start før ein krev mykje ny skotvekst.

God etablering viser seg gjennom frisk bladfarge, jamn skotvekst og lite visning i varme periodar. Dersom busken står stille lenge, bør ein undersøkje jordfukt, plantehøgd og rotkontakt. Problemet ligg ofte i vatning eller jordstruktur, ikkje i sjølve planta. Når grunnarbeidet er rett, blir raudkornell ein av dei mest pålitelege buskane i hagen.