Planting og formeiring av amurlønn

Planting og formeiring av amurlønn krev nøyaktig arbeid, men metodane er fullt overkommelege når ein forstår korleis planten etablerer røter og byggjer opp ny vekst. Den viktigaste fasen er starten, fordi ei godt planta amurlønn får jamnare rotutvikling, betre tørketoleranse og sterkare krone seinare. Rett plantetid, god jordstruktur og varsam handtering av rotklumpen betyr meir enn store mengder gjødsel. Ved formeiring kan ein bruke frø eller stiklingar, men ein må rekne med variasjon og tid før plantene får full prydverdi.

Amurlønn kan plantast både vår og haust, men lokale klimaforhold avgjer kva som er mest praktisk. Vårplanting gir ein heil vekstsesong til etablering før vinteren. Haustplanting kan også fungere godt der jorda held seg lun og fuktig utover sesongen. I kalde område bør ein plante tidleg nok til at røtene rekk å feste seg før frosten kjem.

Ein plante av god kvalitet har frisk bark, jamne knoppar og ein rotklump som held saman utan å vere ekstremt tett. Dersom røtene går i sirkel langs pottekanten, bør dei løysast forsiktig før planting. Dette hjelper røtene med å vekse utover i den nye jorda. Sterkt samanfiltra røter kan elles halde fram med å sirkle og gi dårleg forankring.

Plantinga bør planleggast ut frå den endelege storleiken på planten. Amurlønn kan sjå liten ut ved kjøp, men han treng rom til å utvikle brei krone eller buskform. For tett planting mot mur, terrasse eller andre buskar fører ofte til unødvendig beskjering seinare. Ein romsleg start gir ein sunnare og meir naturleg plante.

Rett plantestad og førebuing av jorda

Plantestaden bør vere lys, drenert og fri for langvarig vassamling. Amurlønn toler ein del ulike jordtypar, men han etablerer seg raskast i jord med god balanse mellom luft, fukt og organisk materiale. Før planting bør ein fjerne fleirårig ugras frå eit breitt område. Dette reduserer konkurransen i etableringsfasen.

Jorda bør løysast minst dobbelt så breitt som rotklumpen. Ei brei plantegrop er betre enn ei svært djup grop, fordi nye røter hovudsakleg veks utover. Botnen bør ikkje vere lausare enn resten av området, sidan planten kan søkke etter vatning. Plantinga skal ende med at rothalsen står på same nivå som han gjorde i potta.

Dersom jorda er svært tung, bør ein blande inn kompost og grovare materiale i moderat mengd. Ein bør unngå å lage ei lomme av altfor feit jord midt i kompakt leire. Det kan samle vatn og hindre røtene i å søkje utover. Overgangen mellom forbetra jord og naturleg jord bør vere mjuk og gradvis.

På lett sandjord er målet å auke evna til å halde på vatn og næring. Moden kompost, moldrik jord og eit lett jorddekke kan vere svært nyttig. Samtidig skal jorda framleis drenere godt. Amurlønn liker ikkje ei blanding som blir tett, sur og oksygenfattig.

Sjølve plantinga

Før planting bør rotklumpen vatnast grundig. Ein tørr rotklump kan vere vanskeleg å fukte etter at han er sett i jorda. Planten bør løftast i potte eller rotklump, ikkje etter stammen. Skadar på bark og rothals kan svekkje etableringa.

Planten skal setjast slik at han står rett og med den finaste sida vendt mot hovudsynsretninga. Jord fyllast tilbake lagvis og trykkjast lett til med hendene. Ein bør ikkje trampe hardt rundt planten, fordi det kan presse lufta ut av jorda. Etterpå vatnar ein grundig, slik at jorda legg seg tett rundt røtene.

Ein låg vassingskant rundt planta er praktisk dei første månadene. Han held vatnet nær rotklumpen og gjer djup vatning meir effektiv. Når planten har etablert seg, kan kanten jamnast ut. Då bør vatninga etter kvart dekkje eit breiare område, fordi røtene har byrja å spreie seg.

Støtte er berre nødvendig dersom planten er høg, står vindutsett eller har liten rotklump. Støtta skal halde planta stabil utan å låse stammen heilt fast. Litt rørsle stimulerer sterkare stamme og røter. Bandet må kontrollerast jamleg, slik at det ikkje skjer inn i barken.

Formeiring med frø og stiklingar

Frøformeiring av amurlønn kan gi mange planter, men avkommet blir ikkje alltid heilt likt morplanten. Haustfarge, vekstform og kraft kan variere frå plante til plante. Frøa bør samlast når dei er modne, men før dei tørkar for mykje ut. Dei treng ofte ein periode med kulde og fukt før spiringa blir god.

Såing kan gjerast ute i såbed om hausten eller kontrollert i potter etter kuldebehandling. Eit luftig, veldrenert såmedium gir best resultat. Frøa bør dekkjast lett, slik at dei har kontakt med fukt utan å liggje for djupt. Spiringa kan vere ujamn, og ein bør vere tolmodig.

Stiklingsformeiring kan brukast når ein ønskjer planter som liknar morplanten betre. Halvmodne stiklingar tekast vanlegvis på sommaren, når skota ikkje lenger er heilt mjuke. Dei bør ha fleire bladfeste, men berre nokre få blad skal stå att for å redusere fordamping. Eit fuktig og luftig miljø aukar sjansen for rotdanning.

Stiklingar treng jamn fukt, varme i rotsona og vern mot sterk sol. For vått medium kan gi råte, medan for tørr luft får stiklingane til å visne. Når nye røter har danna seg, må plantene gradvis venjast til vanleg luft og lys. Småplanter bør dyrkast vidare minst ein sesong før dei plantast permanent.

Oppfølging etter planting og vidare dyrking

Den første sesongen etter planting er vatning det viktigaste tiltaket. Jorda skal vere jamt fuktig, men ikkje metta med vatn. Ein nyplanta amurlønn kan sjå frisk ut sjølv om rotklumpen tørkar inne i jorda. Difor bør ein kontrollere fukta nær rotklumpen, ikkje berre i overflata.

Ugras bør haldast borte frå rotsona. Gras er ein sterk konkurrent for nyplanta buskar og småtre. Ein open jordflate med lett dekke gir betre etablering enn plen heilt inn til stammen. Dekket må likevel haldast unna barken.

Gjødsling det første året bør vere forsiktig. Sterk næring kan presse fram skotvekst før røtene er godt etablerte. Litt kompost på overflata er ofte nok. Seinare kan ein justere næringa etter vekst og bladfarge.

Små formerte planter må sorterast og stellast med tålmod. Dei sterkaste plantene har jamn vekst, friske blad og god rotutvikling. Svake eller deformerte planter bør ikkje nødvendigvis brukast som framtidige prydplantar. Med god utveljing og roleg oppal får ein amurlønn som er betre tilpassa hagen.