Kırmızı ciğerotunun kış bakımı ve soğuktan korunması

Kırmızı ciğerotu soğuğa dayanıklı bir çok yıllık bitki olsa da kış başarısı yalnızca düşük sıcaklıklara dayanabilmesine bağlı değildir. Islak ve havasız toprak, ani sıcaklık değişimleri ve saksı köklerinin donması bitki için kuru soğuktan daha tehlikeli olabilir. Bahçeye yerleşmiş sağlıklı kümeler çoğu bölgede özel bir örtü olmadan kışı geçirebilir. Buna karşılık yeni dikilen, bölünmüş veya kapta yetiştirilen bitkiler daha dikkatli korunmalıdır.

Kış hazırlığı sonbaharda, toprak henüz işlenebilir durumdayken başlamalıdır. Bitkinin çevresindeki hastalıklı yapraklar temizlenmeli ve drenaj kontrol edilmelidir. Sonbahar yağmurlarından sonra kök çevresinde su birikiyorsa sorun don başlamadan çözülmelidir. Donmuş toprakta yapılan geç müdahaleler köklere daha fazla zarar verebilir.

Kırmızı ciğerotu bazı ılıman bölgelerde yapraklarının bir bölümünü kış boyunca koruyabilir. Daha sert iklimlerde yapraklar sararıp gerileyebilir ve bitki dinlenme dönemine girebilir. Bu doğal gerileme hastalıkla karıştırılmamalıdır. Kök boğazı sert, kokusuz ve sağlıklıysa ilkbaharda yeni sürgünler oluşabilir.

Kış boyunca en önemli hedef, kök bölgesini aşırı ıslaklıktan ve sürekli donup çözülmeden korumaktır. Organik malç bu amaçla kullanılabilir, ancak bitkinin merkezini boğacak kadar kalın uygulanmamalıdır. Hava geçiren bir koruma tabakası sıcaklık dalgalanmalarını azaltır. Su tutan ağır örtüler ise çürüme riskini artırabilir.

Sonbaharda kışa hazırlık

Sonbaharda sulama miktarı hava sıcaklığı düştükçe azaltılmalıdır. Bununla birlikte uzun süre yağış almayan bölgelerde toprak tamamen kuru bırakılmamalıdır. Don öncesinde hafif nemli bir kök bölgesi, kuru toprağa göre daha dengeli sıcaklık sağlar. Suya doymuş toprak ise köklerin oksijen almasını engeller.

Sağlıklı ve sağlam yaprakların tamamını sonbaharda kesmek gerekli değildir. Bu yapraklar kök boğazına doğal bir koruma sağlayabilir ve ılıman günlerde fotosenteze devam edebilir. Çürümüş, lekeli veya toprağa yapışmış yapraklar ise uzaklaştırılmalıdır. Böylece hastalık etmenlerinin kışlaması sınırlandırılır.

Sonbaharda yüksek azotlu gübre kullanılmamalıdır. Azot, bitkiyi yeni ve yumuşak sürgün oluşturmaya teşvik eder. Bu sürgünler soğuk başlamadan önce olgunlaşamayabilir ve kolayca zarar görebilir. Kış hazırlığında besin vermekten çok toprak yapısını korumaya odaklanmak gerekir.

Kök çevresine ince bir olgun kompost veya yaprak çürüntüsü tabakası yayılabilir. Bu materyal toprağın biyolojik yapısını destekler ve yüzeyin kabuklaşmasını azaltır. Kompost bitkinin merkezine değil, çevresine uygulanmalıdır. İlkbaharda yeni sürgünlerin çıkışını engelleyecek kalın bir tabaka oluşturulmamalıdır.

Bahçedeki bitkilerin korunması

Toprakta yetişen yerleşmiş kırmızı ciğerotları genellikle kışı iyi geçirir. En büyük risk, düşük sıcaklıkla birlikte kök bölgesinde uzun süreli su birikmesidir. Ağır topraklarda bitkinin çevresine yüzeysel drenaj kanalları açılabilir. Ancak kökleri zedeleyecek derin kazılardan kaçınılmalıdır.

Malçlama için kuru yaprak, yaprak çürüntüsü veya ince parçalanmış organik materyal kullanılabilir. Çok sıkışan ve hava geçirmeyen malçlar uygun değildir. Rüzgârlı alanlarda malç hafif dallarla sabitlenebilir. İlkbaharda sürgünler belirirken fazla malç dikkatlice geri çekilmelidir.

Kar örtüsü çoğu zaman bitki için doğal bir yalıtım tabakası görevi görür. Karın altında toprak sıcaklığı açık yüzeye göre daha dengeli kalabilir. Ancak eriyen kar suyunun biriktiği çukur alanlar sorun oluşturur. Bitkinin bulunduğu yerde erime suyunun uzaklaşabileceği bir eğim bulunması yararlıdır.

Kış güneşi ve kurutucu rüzgâr, yeşil kalan yapraklarda su kaybına yol açabilir. Toprak donmuş olduğunda kökler kaybedilen suyu yerine koyamaz. Özellikle açık ve rüzgârlı alanlarda hafif bir gölgeleme perdesi kullanılabilir. Hava geçirmeyen plastik örtüler bitkinin doğrudan üzerine kapatılmamalıdır.

Saksıdaki kırmızı ciğerotunun kışlatılması

Saksıda yetişen bitkilerin kökleri bahçe toprağındaki köklere göre daha hızlı donar. Kabın her tarafı soğuk havayla temas ettiği için kök sıcaklığı kısa sürede düşebilir. Bu nedenle saksılar korunaklı bir duvar dibine taşınmalıdır. Rüzgâr almayan, gölgeli ve yağıştan kısmen korunan alanlar uygundur.

Saksı doğrudan soğuk beton veya taş zemin üzerinde bırakılmamalıdır. Altına ahşap, mantar veya yalıtıcı bir taban yerleştirilebilir. Kabın dışı hava alabilen yalıtım malzemesiyle sarılabilir. Drenaj delikleri hiçbir durumda kapatılmamalıdır.

Kışın saksı toprağı tamamen kurursa kökler zarar görebilir. Don olmayan günlerde toprak kontrol edilmeli ve gerekirse az miktarda su verilmelidir. Sulama sonrasında fazla suyun hızla dışarı çıkması sağlanmalıdır. Tabakta su bırakmak soğuk dönemde kök çürümesini kolaylaştırır.

Saksı çok küçükse bitki daha büyük bir kaba alınabilir, ancak bu işlem sert kış başlamadan yeterince önce yapılmalıdır. Geç sonbaharda kökleri yoğun biçimde rahatsız etmek bitkinin dayanıklılığını azaltabilir. Alternatif olarak saksı geçici olarak toprağa gömülebilir. Bu yöntem kabın çevresindeki sıcaklık değişimlerini azaltır.

İlkbaharda korumaların kaldırılması

Kış koruması ilk sıcak günde tamamen kaldırılmamalıdır. Geç don riski devam ederken bitki ani sıcaklık değişimlerine maruz kalabilir. Malç tabakası kademeli biçimde inceltilmeli ve yeni sürgünlerin üzeri açık bırakılmalıdır. Islak ve sıkışmış materyal gecikmeden uzaklaştırılmalıdır.

Yeni sürgünler görünmeye başladığında eski yapraklar dikkatlice temizlenebilir. Kesim sırasında sürgün uçlarına zarar verilmemelidir. Donmuş görünen bir bitkinin kökleri hemen sökülmemelidir. Bazı kümeler toprağın ısınmasıyla beklenenden daha geç uyanabilir.

İlkbahar yağışları yoğun ise kök çevresindeki drenaj yeniden kontrol edilmelidir. Kış boyunca sıkışan toprak yüzeyi çok derine inilmeden gevşetilebilir. Ardından ince bir kompost tabakası uygulanabilir. Bu uygulama yeni büyüme için yavaş ve dengeli bir besin desteği sağlar.

Geç don beklendiğinde yeni sürgünlerin üzerine gece boyunca hafif, hava geçiren bir bahçe örtüsü serilebilir. Örtü gündüz sıcaklık yükseldiğinde kaldırılmalıdır. Ağır malzemeler narin çiçek saplarını ezebilir. Koruma sırasında bitkinin hava alması ve yaprakların uzun süre ıslak kalmaması sağlanmalıdır.