Φύτευση και πολλαπλασιασμός λεμονιάς με πρακτικές μεθόδους

Η σωστή εγκατάσταση μιας λεμονιάς καθορίζει σε μεγάλο βαθμό τη μελλοντική της υγεία, αντοχή και παραγωγικότητα. Η επιλογή κατάλληλου φυτού, θέσης και εποχής περιορίζει το μεταφυτευτικό στρες και επιταχύνει την ανάπτυξη νέων ριζών. Ο πολλαπλασιασμός μπορεί να γίνει με σπόρο, μοσχεύματα, καταβολάδες ή εμβολιασμό, όμως κάθε μέθοδος δίνει διαφορετικό αποτέλεσμα. Για αξιόπιστη καρποφορία προτιμώνται συνήθως τα φυτά γνωστής ποικιλίας που έχουν πολλαπλασιαστεί αγενώς.

Επιλογή φυτού και κατάλληλης εποχής

Ένα υγιές δενδρύλλιο πρέπει να έχει ζωηρό φύλλωμα, ομοιόμορφη κόμη και κορμό χωρίς πληγές ή εκκρίσεις. Οι ρίζες δεν πρέπει να είναι μαύρες, μαλακές ή έντονα περιελιγμένες μέσα στο δοχείο. Το σημείο εμβολιασμού χρειάζεται να είναι καλά επουλωμένο και να βρίσκεται καθαρά πάνω από την επιφάνεια του υποστρώματος. Απέφυγε φυτά με πολυάριθμους καρπούς αλλά αδύναμη βλάστηση, επειδή μπορεί να έχουν εξαντληθεί.

Η άνοιξη είναι συνήθως η ασφαλέστερη περίοδος φύτευσης, αφού περάσει ο κίνδυνος ισχυρού παγετού. Το έδαφος έχει αρχίσει να θερμαίνεται και οι ρίζες μπορούν να αναπτυχθούν πριν από τις μεγάλες ζέστες. Σε ήπια κλίματα η φύτευση μπορεί να γίνει και νωρίς το φθινόπωρο. Χρειάζεται όμως αρκετός χρόνος για εγκατάσταση πριν από ενδεχόμενο ψύχος ή παρατεταμένες βροχοπτώσεις.

Η θέση πρέπει να προσφέρει άμεσο ήλιο, προστασία από ισχυρούς ανέμους και καλή απομάκρυνση του νερού. Χαμηλά σημεία όπου συγκεντρώνεται ψυχρός αέρας είναι ακατάλληλα για ευαίσθητα εσπεριδοειδή. Εξίσου προβληματικές είναι οι περιοχές όπου λιμνάζουν νερά μετά τη βροχή. Η λεμονιά αναπτύσσει εκτεταμένο επιφανειακό ριζικό σύστημα και χρειάζεται αρκετή απόσταση από ανταγωνιστικά δέντρα.

Πριν από τη φύτευση πρέπει να εξετάζεται η τελική διάσταση της ποικιλίας και η ζωηρότητα του υποκειμένου. Ένα μικρό δενδρύλλιο μπορεί μέσα σε λίγα χρόνια να αποκτήσει ευρεία και πυκνή κόμη. Η πολύ μικρή απόσταση από τοίχους δυσκολεύει τον φωτισμό, το κλάδεμα και τη συγκομιδή. Ο σωστός αρχικός σχεδιασμός αποτρέπει μελλοντικές επεμβάσεις που θα τραυματίσουν το δέντρο.

Προετοιμασία του εδάφους και τεχνική φύτευσης

Ο λάκκος φύτευσης πρέπει να είναι αρκετά πλατύς, ώστε οι ρίζες να απλωθούν εύκολα στο γύρω έδαφος. Δεν χρειάζεται να είναι υπερβολικά βαθύς, επειδή η λεμονιά δεν πρέπει να τοποθετείται χαμηλότερα από το αρχικό επίπεδο. Το επάνω μέρος της ριζόμπαλας πρέπει να παραμένει περίπου στο ύψος του εδάφους. Η βαθιά φύτευση αυξάνει την υγρασία γύρω από τον λαιμό και ευνοεί σήψεις.

Το χώμα που αφαιρείται μπορεί να αναμειχθεί με καλά χωνεμένο κομπόστ, εφόσον δεν είναι ήδη πολύ πλούσιο. Δεν πρέπει να έρχονται σε άμεση επαφή με τις ρίζες ισχυρά λιπάσματα ή νωπή κοπριά. Η υψηλή συγκέντρωση αλάτων μπορεί να προκαλέσει εγκαύματα και καθυστέρηση της ριζοβολίας. Η βελτίωση του εδάφους πρέπει να αφορά ευρύτερη περιοχή και όχι μόνο έναν μικρό θύλακα μέσα στον λάκκο.

Μετά την αφαίρεση του δοχείου χαλαρώνεις προσεκτικά τις εξωτερικές ρίζες, ιδιαίτερα όταν σχηματίζουν πυκνές σπείρες. Οι πολύ τραυματισμένες ή νεκρές ρίζες κόβονται με καθαρό εργαλείο. Το δέντρο τοποθετείται κατακόρυφα και ο λάκκος γεμίζει σταδιακά, χωρίς υπερβολικό πάτημα. Ένα βαθύ πότισμα βοηθά το χώμα να καθίσει και απομακρύνει μεγάλους θύλακες αέρα.

Η στήριξη είναι χρήσιμη σε ανεμώδεις θέσεις ή όταν η κόμη είναι βαριά σε σχέση με το ριζικό σύστημα. Ο πάσσαλος δεν πρέπει να τρίβει τον κορμό ούτε να συγκρατεί το δέντρο υπερβολικά άκαμπτο. Μια μικρή φυσική κίνηση βοηθά τον κορμό να ισχυροποιηθεί. Τα δεσίματα ελέγχονται τακτικά και αφαιρούνται όταν η λεμονιά έχει σταθεροποιηθεί.

Φύτευση σε γλάστρα και φροντίδα εγκατάστασης

Η γλάστρα πρέπει να είναι σταθερή, βαθιά και εφοδιασμένη με αρκετές οπές αποστράγγισης. Ένα δοχείο ελάχιστα μεγαλύτερο από τη ριζόμπαλα επιτρέπει καλύτερο έλεγχο της υγρασίας. Οι υπερβολικά μεγάλες γλάστρες συγκρατούν νερό για μεγάλο διάστημα γύρω από περιορισμένο ριζικό σύστημα. Το υλικό του δοχείου επηρεάζει επίσης την εξάτμιση και τη θερμοκρασία των ριζών.

Το υπόστρωμα πρέπει να είναι κατάλληλο για εσπεριδοειδή, με καλή δομή και σταθερό αερισμό. Ένα μείγμα που συμπιέζεται γρήγορα οδηγεί σε ανομοιόμορφο πότισμα και ασφυξία των ριζών. Οι οπές δεν πρέπει να καλύπτονται με υλικό που εμποδίζει την ελεύθερη ροή του νερού. Μετά το πότισμα, η περίσσεια πρέπει να απομακρύνεται και να μη μένει μόνιμα στο πιατάκι.

Τις πρώτες εβδομάδες μετά τη φύτευση το υπόστρωμα διατηρείται ομοιόμορφα υγρό, αλλά ποτέ κορεσμένο. Η νέα βλάστηση δεν σημαίνει πάντα ότι το ριζικό σύστημα έχει εγκατασταθεί πλήρως. Το δέντρο χρειάζεται προστασία από ακραία ζέστη, ξηρό άνεμο και απότομες μεταβολές. Η ισχυρή λίπανση καθυστερεί μέχρι να εμφανιστούν σαφή σημάδια ενεργής ριζοβολίας.

Αν το νεαρό φυτό φέρει πολλούς καρπούς, είναι ωφέλιμο να αφαιρεθεί ένα μέρος τους. Η παραγωγή καρπών καταναλώνει ενέργεια που χρειάζεται για την ανάπτυξη ριζών και σκελετικών κλάδων. Η προσωρινή αραίωση βοηθά το δέντρο να δημιουργήσει ισχυρότερη βάση. Η καλή αρχική εγκατάσταση αποδίδει περισσότερους και ποιοτικότερους καρπούς στα επόμενα χρόνια.

Μέθοδοι πολλαπλασιασμού

Ο πολλαπλασιασμός με σπόρο είναι εύκολος, αλλά τα νέα φυτά δεν διατηρούν πάντοτε τα χαρακτηριστικά του μητρικού δέντρου. Μπορεί να χρειαστούν πολλά χρόνια μέχρι να ανθίσουν και να καρποφορήσουν. Οι καρποί ενδέχεται να διαφέρουν αισθητά σε μέγεθος, γεύση και αριθμό σπόρων. Τα σπορόφυτα χρησιμοποιούνται συχνότερα για πειραματική καλλιέργεια ή ως πιθανά υποκείμενα.

Τα μοσχεύματα λαμβάνονται από υγιείς, ημιξυλοποιημένους βλαστούς χωρίς άνθη ή καρπούς. Αφαιρούνται τα κατώτερα φύλλα και περιορίζεται η επιφάνεια των υπολοίπων για να μειωθεί η απώλεια νερού. Το μόσχευμα τοποθετείται σε καθαρό, αεριζόμενο και ελαφρά υγρό μέσο ριζοβολίας. Η υψηλή ατμοσφαιρική υγρασία και η σταθερή θερμοκρασία αυξάνουν τις πιθανότητες επιτυχίας.

Η εναέρια καταβολάδα επιτρέπει τη δημιουργία ριζών σε βλαστό που παραμένει ενωμένος με το μητρικό φυτό. Ένα τμήμα του φλοιού αφαιρείται ή τραυματίζεται και καλύπτεται με υγρό υλικό ριζοβολίας. Όταν σχηματιστεί ικανοποιητικό ριζικό σύστημα, ο βλαστός κόβεται και φυτεύεται χωριστά. Η μέθοδος παράγει σχετικά μεγάλο νέο φυτό, αλλά απαιτεί υπομονή και σταθερή υγρασία.

Ο εμβολιασμός είναι η πιο αξιόπιστη επαγγελματική μέθοδος για τη διατήρηση μιας επιλεγμένης ποικιλίας. Το υποκείμενο επηρεάζει τη ζωηρότητα, την αντοχή στο έδαφος, την ανοχή σε ασθένειες και το τελικό μέγεθος. Ο εμβολιασμός πραγματοποιείται όταν ο φλοιός αποχωρίζεται εύκολα και οι ιστοί βρίσκονται σε ενεργή ανάπτυξη. Η επιτυχία εξαρτάται από την καλή επαφή των καμβιακών ιστών, την καθαριότητα και την προστασία από αφυδάτωση.