Planting og formeiring av venetiansk vortemjølk

Venetiansk vortemjølk blir best når planting og formeiring tek utgangspunkt i plantens naturlege krav til varme, lys og tørr jord. Ho trivst ikkje med tunge, våte forhold, men svarar godt på ein gjennomarbeidd, mineralsk og veldrenert planteplass. Ved planting bør ein tenkje fleire år framover, fordi planten kan få ein markant storleik og ein tydeleg plass i bedet. Formeiring kan gjerast med frø eller stiklingar, men begge metodane krev roleg handlag og god hygiene.

Val av planteplass

Ein god planteplass er avgjerande for at venetiansk vortemjølk skal etablere seg stabilt. Staden bør vere solrik, lun og fri for ståande vinterfukt. Jorda må sleppe vatnet raskt vidare, særleg i periodar med mykje regn. Dersom desse vilkåra er på plass, blir planten både tettare, sunnare og meir langliva.

Planten bør ikkje pressast inn mellom kraftige nabostauder som tek både lys og luft. Han treng plass til å breie ut den buskaktige forma utan å bli deformert. Ein avstand på rundt ein meter til store konkurrentar kan vere fornuftig i mange hagefelt. I mindre bed kan han brukast som solitær, der forma får kome tydeleg fram.

Skrånande terreng er ofte svært godt eigna. Der renn overskotvatn lettare bort frå røtene, og planten får betre luft rundt basis. Sørvende skråningar gir dessutan ekstra varme og tidlegare vekststart om våren. Dette kan vere ein stor fordel i kjølegare klima.

Ved planting nær murar eller stein bør ein passe på at jorda ikkje blir heilt uttørka før planten er etablert. Stein lagrar varme, men kan også skape tørre lommer. Ei grundig etableringsvatning er derfor viktig sjølv for ein tørketolande plante. Etter etablering kan slike varme mikroklima likevel gi svært fine resultat.

Slik blir jorda klargjord

Før planting bør jorda løysast i god djupn. Røtene treng tilgang til luft, og kompakte jordlag hindrar både drenering og etablering. Dersom jorda er tung, bør ein blande inn grov sand, grus eller anna mineralmateriale. Dette er ofte viktigare enn å tilføre mykje næring.

Planteholet bør vere breiare enn rotklumpen, men ikkje unødig djupt. Planten skal setjast omtrent på same nivå som han stod i potta. For djup planting kan føre til fukt rundt rothalsen, og det aukar risikoen for råte. Ein lett opphøgd planting er betre enn at planten søkk ned i eit vått søkk.

Kompost kan blandast inn dersom jorda er svært mager, men mengda bør vere moderat. Venetiansk vortemjølk utviklar best karakter i jord som ikkje er overgjødsla. Ei for næringsrik blanding kan gi veik og langstrakt vekst. Jordforbetring skal først og fremst sikre struktur, ikkje presse fram rask vekst.

Etter planting bør jorda trykkjast lett til rundt rotklumpen. Det fjernar store luftlommer og gir røtene kontakt med den nye jorda. Samstundes må ein ikkje pakke jorda hardt, for då blir dreneringa dårlegare. Ein grundig vatning etterpå hjelper jorda å leggje seg naturleg rundt røtene.

Formeiring med frø

Frøformeiring kan gi mange nye plantar, men resultatet kan variere noko mellom individ. Frøa bør såast i eit luftig og veldrenert såmedium. Ein blanding med sand eller perlite gir betre kontroll på fukt. For mykje organisk og våt såjord kan føre til at spirene rotnar før dei kjem godt i gang.

Såinga kan gjerast i potter eller brett, der ein har betre kontroll enn direkte i bedet. Frøa bør dekkjast lett, ikkje gravast djupt ned. Jamn, moderat fukt er viktig i spirefasen, men overvatning må unngåast. Når småplantene har fått handterleg storleik, kan dei priklast varsamt om.

Småplantene bør herdast gradvis før dei blir sette ut. Direkte overgang frå vernande forhold til sterk sol og vind kan gi sviskadar og vekststans. Herding over fleire dagar gir sterkare blad og betre rotaktivitet. Dette er særleg viktig i område med store temperatursvingingar.

Frøplanter bør ikkje få for mykje gjødsel tidleg. Målet er å byggje eit solid rotsystem og kompakt vekst, ikkje rask høgde. Når plantene står i eigne potter og veks jamt, kan dei få svært svak næring. Først når dei er godt etablerte, bør dei plantast ut på permanent voksestad.

Formeiring med stiklingar og vidare etablering

Stiklingar kan brukast dersom ein vil bevare eigenskapane til ein særleg fin plante. Halvmodne skot er ofte best, fordi dei verken er for mjuke eller for harde. Dei bør skjerast med rein og skarp kniv. Bruk hanskar, sidan safta kan irritere huda.

Etter skjering kan stiklingen få liggje kort tid slik at safta sluttar å renne. Deretter kan han setjast i eit svært luftig medium med mykje sand eller perlite. Mediumet skal vere lett fuktig, men aldri vått. Høg luftfukt kan hjelpe, men tett plast utan ventilasjon aukar faren for sopp.

Rotinga går best i lyse, men ikkje brennande varme forhold. Direkte sterk sol kan tørke ut stiklingane før dei har røter. Når ny vekst viser seg, er det eit teikn på at rotutviklinga er i gang. Då kan lufting og normalisering av forholda skje gradvis.

Unge plantar frå stiklingar bør ikkje plantast rett ut i krevjande jord. Dei bør først få utvikle eit godt rotsystem i potte. Når røtene held jordklumpen saman, kan planten flyttast til bedet. Ei roleg etablering gir langt betre resultat enn rask utplanting av svake småplantar.