Overvintring av hengande ertebusk

Hengande ertebusk er kjend for god vinterherdigheit, men overvintring handlar likevel om meir enn berre toleranse for frost. Rotsone, stamme, podepunkt og krone kan skadast dersom planten går vinteren i møte med for mykje fukt, mjuk seinvekst eller mekanisk press frå snø. God førebuing startar allereie på seinsommaren med rett gjødsling og vatning. Når planten får modne i ro, toler han vinteren langt betre.

Førebuing før vinteren

På seinsommaren bør ein avslutte nitrogenrik gjødsling. Planten treng tid til å modne skot og bark før frosten kjem. Mjuk, sein vekst er meir sårbar for kulde og uttørking. Difor bør næringstilførselen vere roleg og tidleg i sesongen.

Vatning før vinteren må tilpassast vêret. Ein plante som går inn i vinteren med svært tørr rotklump, kan få uttørkingsskadar dersom bakken frys. Samstundes er vassmetta jord uheldig fordi røtene treng luft. Målet er jamn, moderat fukt i ei jord som drenerer godt.

Hausten er også ei god tid for å rydde rundt planten. Sjuke blad og knekte greiner bør fjernast. Dette reduserer smittepress og gjer planten meir oversiktleg før snøen kjem. Ein ryddig plantekrins gjer det lettare å oppdage gnag og barkskadar.

Ein bør ikkje skjere hardt seint på hausten. Store snitt rett før vinteren kan tørke inn eller bli inngangsport for skadar. Lett fjerning av dødt og brote materiale er derimot fornuftig. Større formarbeid bør heller gjerast på eit betre tidspunkt.

Vern av rotsona

Rotsona er ofte meir sårbar enn greinene, spesielt på nyplanta tre. Eit moderat lag med lauvkompost, bark eller flis kan jamne ut temperatursvingingar. Dette vernar dei øvste røtene mot brå frost og tining. Dekket bør vere luftig og ikkje for tjukt.

Materialet må haldast borte frå stammen. Dersom jorddekke ligg tett inntil barken gjennom vinteren, kan det skape fuktproblem og skjul for gnagarar. Ein fri ring rundt stammen er viktig også i kuldeperioden. Det gir betre lufting og mindre risiko for barkskadar.

I område med mykje tele kan nyplanta tre bli løfta litt opp av frostrørsler. Dette skjer særleg i fuktig jord som frys og tinar fleire gonger. Etter mildvêr kan ein kontrollere om planten framleis står stødig. Dersom rota har løfta seg, bør jorda trykkjast varsamt på plass når forholda tillèt det.

Krukkeplantar treng langt meir vintervern enn plantar i bakken. Rotklumpen i ei krukke frys frå alle sider og tørkar lettare ut. Krukka bør setjast lunt, isolerast og sikrast mot gjennomfrysing og vassmetting. Dreneringshol må vere opne gjennom heile vinteren.

Snø, vind og frostskadar

Den hengande krona kan samle tung snø. Vått snøfall kan bøye greiner kraftig og i verste fall brekke dei. Ein kan fjerne snø forsiktig med hendene eller ein mjuk kost. Hard risting i streng kulde bør unngåast, fordi sprø greiner kan knekke.

Vind kan gi uttørking, særleg når bakken er frosen og røtene ikkje kan ta opp vatn. Dette er mest aktuelt på opne og utsette vekseplassar. Ein skjermande struktur på avstand kan redusere belastninga utan å stengje inne planten. God plassering er ofte betre enn midlertidig innpakking.

Frostsprekker på stammen kan kome ved raske temperaturskifte. Solrike vinterdagar etter kalde netter er ein typisk risikosituasjon. Unge stammer kan eventuelt vernast med pustande stammevern i utsette område. Vernet må fjernast eller kontrollerast når våren kjem, slik at det ikkje samlar fukt eller skadedyr.

Podepunktet bør inspiserast både før og etter vinteren. Det er ein viktig strukturell overgang på mange plantar. Sprekkar, misfarging eller laus bark ved podeområdet bør følgjast nøye. Tidleg oppdaging av skade gjer det lettare å vurdere rett tiltak.

Vårkontroll etter overvintring

Når vinteren slepper taket, bør ein undersøkje planten systematisk. Start med stammen, rothalsen og podepunktet. Deretter kan ein sjå gjennom krona etter knekte, tørre eller frostskadde greiner. Slik får ein raskt oversikt over om planten treng skjering eller anna oppfølging.

Frostskadde skot kan bruke tid på å vise seg. Nokre greiner ser livlause ut tidleg, men bryt seinare med knoppar. Difor bør ein ikkje vere for rask med omfattande skjering i tidleg vår. Ein kan vente til knoppsprett viser kva delar som er levande.

Døde og skadde greiner bør skjerast tilbake til frisk ved. Snitta bør vere reine og plasserte slik at vatn ikkje blir ståande på sårflata. Reiskapar bør vere skarpe, spesielt på tynne og hengande greiner. Godt utført skjering hjelper planten å lukke såra raskare.

Etter ein hard vinter bør planten få roleg start. Ein bør ikkje kompensere med sterk gjødsel. Mild kompost, jamn fukt og god jordlufting er betre. Når veksten kjem i gang, kan ein vurdere om vidare tiltak er nødvendige.