Planting og formeiring av hengande ertebusk

Planting av hengande ertebusk krev meir omtanke enn stor arbeidsinnsats, fordi starten avgjer kor godt planten etablerer seg. Ein god planteplass, rett djupn, open jordstruktur og stabil støtte gir røtene ro til å utvikle seg. Formeiring er meir krevjande, særleg fordi den hengande forma vanlegvis må podast for å bli stabil og typetru. Med fagleg presisjon kan både planting og vidare oppal gi sterke plantar med god form.

Val av plante og rett tidspunkt

Det beste plantematerialet er ein frisk, oppstamma plante med jamn krone og uskadd bark. Stamma bør vere rett, fast og utan sår etter transport eller lagring. Krona bør ha fleire fordelte greiner, ikkje berre nokre få lange skot på éi side. Ei balansert krone frå starten gjer seinare formpleie enklare.

Planting kan gjerast om våren eller hausten, så lenge jorda er tenleg og ikkje vassmetta. Vårplanting gir planten ein heil vekstsesong til å etablere røter før vinteren. Haustplanting kan også vere god, særleg der somrane er tørre og hausten gir jamn jordfukt. I kalde område er vårplanting ofte det tryggaste valet for nyinnkjøpte tre.

Ein plante i potte kan plantast gjennom store delar av sesongen, men han må vatnast grundig etterpå. Rotklumpen bør gjennomvætast før planting, særleg dersom han verkar tørr. Dersom røtene har snurra tett rundt potta, bør dei løysast varsamt opp. Dette hjelper røtene å vekse utover i hagejorda i staden for å halde fram i sirkel.

Før planting bør ein vurdere den ferdige størrelsen og forma. Hengande greiner treng plass til å falle naturleg utan å liggje konstant mot gangvegar, murar eller andre plantar. Det er betre å gi planten litt for mykje rom enn litt for lite. Når krona får utvikle seg fritt, blir både blomstring og form meir harmonisk.

Klargjering av plantehol og jord

Planteholet bør vere breiare enn rotklumpen, men ikkje unødig djupt. Breidda gjer det lettare for røtene å trengje inn i jorda rundt. Djupna bør tilpassast slik at planten står på same nivå som han stod i potta eller planteskulen. For djup planting kan gi dårleg lufttilgang til øvre røter og auke faren for barkproblem ved rothalsen.

Jorda som blir fylt tilbake, bør vere laus, smuldrete og blanda med moderat mengd kompost dersom ho er næringsfattig. Ein bør ikkje lage eit altfor rikt plantehol i elles mager jord. Røtene kan då bli verande i det mjuke holet og bruke lengre tid på å etablere seg utover. Målet er ein jamn overgang mellom planteholet og naturleg jord.

I tung leire er det viktig å forbetre større areal, ikkje berre sjølve planteholet. Eit lite hol med laus jord i kompakt leire kan fungere som ei vasskål. Det er uheldig for ein plante som føretrekkjer god drenering. Å blande inn grovt mineralmateriale og organisk stoff i eit breiare felt gir betre resultat.

Etter planting bør jorda trykkjast forsiktig rundt rotklumpen. Ein skal fjerne store luftlommer, men ikkje trampe jorda hard og kompakt. Deretter bør planten vatnast grundig, slik at jorda legg seg tett kring røtene. Ei låg vatningsvoll rundt rotsona kan hjelpe vatnet å søkkje ned der det trengst mest.

Støtte, oppbinding og etablering

Oppstamma hengande ertebusk treng ofte støtte dei første åra. Støtta skal halde rota stabil, ikkje presse stammen stivt fast. Ein påle bør plasserast slik at han ikkje skadar rotklumpen, og bindinga bør vere mjuk og brei. For stram binding kan gnage i barken og gi varige skadar.

Bindinga bør kontrollerast fleire gonger i vekstsesongen. Etter kvart som stammen tjuknar, kan gamle band bli for tronge. Dei bør lausast eller skiftast før dei skjer inn i barken. Ein god oppbinding held planten trygg, men lèt han likevel røre seg litt i vinden.

Dei første vekstsesongane bør ein prioritere jamn vassforsyning og ro i rotsona. Ugras og gras tett inntil stammen konkurrerer om både vatn og næring. Ein open plantekrins med jorddekke gir betre etablering og mindre stress. Det gjer også at ein lettare ser eventuelle rotskott eller skadar.

Krona bør ikkje skjerast hardt rett etter planting. Planten treng bladmasse for å produsere energi til ny rotvekst. Berre knekte, døde eller tydeleg feilplasserte greiner bør fjernast i starten. Når planten er etablert, kan ein gradvis finjustere forma.

Formeiring, poding og praktiske avgrensingar

Hengande ertebusk kan formeirast frå frø som art, men den hengande kultivaren blir ikkje sikkert lik morplanten frå frø. Frøplantar kan få vanleg opprett vekst eller ujamn form. Difor er frøformeiring mest relevant for grunnstammer eller botanisk interesse. For prydbruk vil resultatet ofte vere for uforutsigbart.

Den vanlege metoden for å få ein typetru hengande plante er poding. Den hengande sorten blir poda på ei rett grunnstamme i ønskt høgd. Dette forklarer kvifor mange plantar har ein tydeleg overgang i toppen av stammen. Poding krev reine snitt, rett tidspunkt og god etterbehandling.

Stiklingsformeiring kan vere vanskeleg og gir ikkje alltid gode plantar med stabil treform. Sjølv om enkelte skot kan rote under kontrollerte forhold, får dei ikkje automatisk den oppstamma forma ein kjenner frå hageplantar. Dei kan også utvikle svakare struktur dersom dei ikkje blir bygde opp korrekt. For amatørdyrking er ferdig poda plante oftast det beste valet.

Ved kjøp bør ein sjå etter ein godt tilgrodd podeplass. Podepunktet skal vere sterkt, utan sprekker eller misfarging. Rotskott frå grunnstamma må fjernast fortløpande, fordi dei ikkje høyrer til den hengande krona. Med godt plantemateriale og rett planting får ein eit tryggare utgangspunkt enn ved usikker eigenformeiring.