Planting og formeiring av vakker haustkrokus

Vakker haustkrokus blir mest vellukka når planting og formeiring tek omsyn til den naturlege kvileperioden hennar. Knollane bør setjast i jorda medan dei er faste, friske og klare til ny rotvekst. Rett djupn, rett avstand og god drenering er avgjerande for at dei skal etablere seg godt. Med rolege metodar kan planta etter kvart danne tette, elegante grupper i hagen.

Val av plantestad

Ein god plantestad er varm, lys og veldrenert. Vakker haustkrokus toler ikkje å stå i jord som blir liggjande våt over lang tid. Særleg om vinteren og sommaren kan fukt rundt knollen vere skadeleg. Difor bør låge søkk i hagen unngåast.

Plassering under lauvfellande buskar kan fungere svært godt. Om våren får bladverket nok lys før buskane blir tette. Om sommaren får knollane litt vern og tørrare forhold. Om hausten slepper meir lys inn igjen når lauvet byrjar å falle.

I staudebed bør ein velje naboar som ikkje konkurrerer for hardt. Store hosta, kraftige prydgras og tette bunndekkarar kan skjule dei låge blomane. Lette staudar med open vekst gir betre samspel. Målet er å gi krokusen synleg rom utan å la jorda stå naken heile året.

Krukker kan òg brukast, men dei krev meir kontroll. Jorda må vere svært veldrenert, og krukka bør ha gode hol i botnen. Vinterfukt er ofte den største risikoen i pottekultur. Ei krukke under takutstikk kan vere betre enn ei som står i konstant regn.

Slik plantar ein knollane

Knollane bør plantast med spissen opp og rotfestet ned. Dersom forma er utydeleg, kan dei leggjast på sida, for skotet finn vanlegvis vegen opp. Planting i grupper gir eit mykje finare uttrykk enn rette, spreidde rekker. Avstanden kan gjerne vere fem til åtte centimeter mellom knollane i naturlege felt.

Plantdjupna bør vanlegvis vere rundt to til tre gonger knollhøgda. I lett jord kan dei stå litt djupare enn i tung jord. For grunn planting aukar risikoen for tørke, frostskade og oppgraving av dyr. For djup planting kan gi seinare og svakare framvekst.

Jorda bør løysast godt før planting. Bland inn litt grov sand eller fin grus dersom ho er tung. Moden kompost kan tilførast i små mengder, men fersk gjødsel bør ikkje brukast direkte rundt knollane. Ferskt organisk materiale kan skape varme, fukt og råteproblem.

Etter planting kan ein vatne lett dersom jorda er tørr. Dette hjelper jorda å leggje seg rundt knollane og startar rotutviklinga. I fuktig haustjord er ekstra vatning ofte unødvendig. Overdriven vatning rett etter planting er ein vanleg feil.

Formeiring med sideknollar

Den enklaste formeiringa skjer ved deling av sideknollar. Når plantene har stått nokre år, dannar hovudknollen ofte små nye knollar rundt seg. Desse kan skiljast varsamt frå kvarandre i kvileperioden. Arbeidet bør gjerast når bladverket har visna heilt ned.

Bruk ei greip eller planteskei og løft heile tuva forsiktig. Det er betre å starte eit stykke frå plantene enn å stikke rett ned i sentrum. Knollane kan liggje litt spreidd, og skadar reduserer evna til å etablere seg. Rist av laus jord og sorter knollane med rolege hender.

Berre faste og friske knollar bør plantast vidare. Mjuke, mørke eller skadde delar bør fjernast frå plantingane. Små sideknollar kan trenge eitt eller fleire år før dei blømer godt. Dei bør likevel plantast med same omsyn til drenering og lys som større knollar.

Etter deling er det klokt å plante raskt igjen. Knollar som blir liggjande lenge i sol og tørr luft, kan miste spenst. Dersom dei må lagrast kort tid, bør dei liggje tørt, luftig og svalt. Merk gjerne området, sidan plantene er usynlege store delar av året.

Formeiring med frø

Frøformeiring er mogleg, men ho krev meir tolmod. Frøplantene brukar ofte fleire år før dei når blømeklar storleik. Metoden er mest aktuell for plantesamlarar eller for dei som ønskjer naturleg spreiing. I vanlege hagebed er deling av knollar både raskare og sikrare.

Frø bør såast ferske dersom ein får tilgang til mogne frøkapslar. Dei kan såast i veldrenert såjord med sand eller fin grus. Såkaret bør stå skjerma, men utsett for naturlege temperatursvingingar. Mange krokusfrø spirer betre etter ein kjøleg periode.

Småplantene må ikkje forstyrrast for tidleg. Dei første blada kan vere svært fine og lette å oversjå. Jamn, svak fukt i vekstperioden er viktig, men vatnmetting må unngåast. Når dei små knollane har fått litt storleik, kan dei priklast eller plantast ut.

Frøformeiring kan gi variasjon i styrke, farge og veksemåte. Dette kan vere ein fordel i naturprega hagar. Samtidig får ein ikkje alltid heilt like planter som morplanta. For sikker vidareføring av bestemte eigenskapar er vegetativ formeiring med sideknollar best.