Overvintring av lilla isplante

Lilla isplante er kjent for å vere relativt hardfør, men den treng litt hjelp for å overleve dei tøffaste norske vintrane. Sjølv om den toler ein god del kulde, er det ofte kombinasjonen av frost og fuktigheit som tek knekken på ho. Nøkkelen til vellukka overvintring ligg difor i å halde planta så tørr som mogleg gjennom dei mørke månadene. Med nokre enkle førebuingar kan du sikre at det fargerike teppet kjem tilbake neste år.

Når hausten nærmar seg og den første nattefrosten trugar, er det på tide å gjere dei første tiltaka i bedet. Fjern visne blomar og rusk som har samla seg i mattene, då dette kan halde på fukt og fremje råte. Ikkje klipp planta for hardt no, då dei gamle blada faktisk kan gje noko naturleg beskyttelse til senteret av planta. Det er betre å vente med den store oppryddinga til sola byrjar å varme igjen på vårparten.

Dersom du bur i eit område med mykje regn og lite stabil snø, bør du vurdere å dekkje plantene med noko som leier vatnet bort. Ein enkel gjennomsiktig plastplate eller eit lite tak over plantefeltet kan gjere ein enorm forskjell for overlevinga. Sørg for at det framleis er god lufting på sidene slik at det ikkje blir danna kondens under dekket ditt. Målet er å etterlikne dei tørre vinterforholda planta er vane med frå sitt naturlege habitat.

I område med stabilt snødekke er situasjonen ofte enklare, då snøen fungerer som ein utmerkt isolator mot streng kulde. Snøen held temperaturen ved bakken relativt stabil og hindrar at planta blir utsett for uttørkande og kald vind. Det viktigaste her er at snøen ikkje blir til is som ligg tett inntil planta og kveler ho over tid. La gjerne naturen gå sin gang, men pass på at du ikkje måkar store mengder tung snø rett oppå plantene.

Vinterherdigheit og soner

Hvilke temperaturar lilla isplante toler, avheng i stor grad av kva sort du har og korleis planta har blitt herda. Dei fleste variantane klarer seg fint ned mot minus ti eller femten grader dersom forholda elles ligg godt til rette. I mildare kyststrøk kan ho ofte overvintre utan noko form for ekstra hjelp i det heile tatt. I innlandet og lenger nord må ein rekne med at ho treng ein god plassering og kanskje noko tildekking.

Jordstrukturen speler ei avgjerande rolle for kor mykje kulde røtene toler før dei tek varig skade av frosten. Ei porøs jord med mykje luft dreg ikkje til seg like mykje kulde som ei kompakt og vassmetta jordtype gjer. Dette er grunnen til at drenering alltid blir nemnt som det viktigaste punktet for denne typen sukkulente planter. Røter som står tørt, har ein mykje høgare toleranse for låge temperaturar enn røter som står i isvatn.

Du kan auke sjansen for suksess ved å plante lilla isplante nær ein sørvendt mur eller i ein lun skråning i hagen. Slike stader varmar opp jorda raskare og held på varmen lenger utover kvelden og hausten enn flate parti. Ein mur vil også gje noko ly mot den kaldaste nordavinden som kan vere svært uttørkande for bladverket. Plasseringa er ofte det som skil ei plante som overlever frå ei som frys bort i løpet av vinteren.

Det er også viktig å vite at unge planter ofte er meir sårbare enn etablerte planter med eit djupt rotsystem. Dersom du har planta nye stiklingar seint på sommaren, bør desse få ekstra merksemd den første vinteren sin ute. Du kan eventuelt flytte nokre få eksemplar i potter inn i eit kjølig, men frostfritt rom som ein forsikring. Dette gjer at du alltid har eit utgangspunkt dersom hovudplantene i bedet skulle takke for seg etter ein ekstrem vinter.

Tildekking med naturlege materialar

Dersom du ikkje vil bruke plast, finst det mange gode naturlege materialar som kan hjelpe planta gjennom den kalde tida. Granbar er ein klassikar som fungerer svært godt fordi det slepp gjennom luft samtidig som det bryt vinden effektivt. Legg greinene luftig over plantene slik at dei danner eit beskyttande lag utan å presse planta flat. Granbar hindrar også at sola varmar opp planta for tidleg på våren, noko som kan føre til frostskader.

Tørre lauv kan også brukast, men her må du vere forsiktig så dei ikkje blir liggjande som ei våt og tett kake over planta. Eikelauv er ofte betre enn lønn eller bjørk fordi dei held forma si betre og ikkje rotner så raskt. Bruk gjerne eit kompostnett eller nokre greiner for å halde lauvet på plass slik at det ikkje bles bort. Fjern dette dekket gradvis når våren kjem slik at planta får vende seg til lyset igjen.

Halm er eit anna alternativ som gjev god isolasjon, men det kan tiltrekkje seg smågnagarar som ser etter ein lun stad å bu. Mus og markmus kan i verste fall gnage på dei saftige blada til planta dersom dei ikkje finn anna mat. Dersom du bruker halm, bør du fylgje med og kanskje leggje ut noko som held gnagarane unna i dei mest utsette periodane. Halm må også haldast tørr for å fungere etter hensikta som isolasjonsmateriale gjennom vinteren.

Sjølv om tildekking er bra, er det viktig å ikkje gjere det for tidleg på hausten medan det framleis er varmt i lufta. Vent til jorda har fått ei skorpe av frost og planta har gått skikkelig i dvale før du legg på dekket ditt. Dette hindrar at det blir for varmt under dekket, noko som kan lure planta til å starte veksten midt på vinteren. Timing er alt når det kjem til å hjelpe hageplantene med å takle skiftande norske årstider.

Overvintring i potter og krukker

Planter som står i krukker er mykje meir utsette for kulde fordi frosten slepp til frå alle sider av rotklumpen. Dersom du har lilla isplante i potter på terrassen, bør du flytte dei til ein meir verna stad før vinteren. Eit uoppvarma drivhus, ein kjølig garasje eller ein innglasa balkong er ofte dei beste stadene for slike planter. Her vil dei stå tørt og vere verna mot dei mest ekstreme temperaturtoppane og den kalde vinden.

Hugs at planter som overvintrar inne, framleis treng litt lys, sjølv om dei ikkje veks aktivt i denne perioden. Plasser dei gjerne nær eit vindu, men unngå varme kjelder som omnar eller varmekablar i golvet. Temperaturen bør liggje mellom null og ti grader for at planta skal halde seg i dvale utan å starte ein svak og lang vekst. Vatn svært sparsamt, berre akkurat nok til at røtene ikkje tørkar fullstendig inn og døyr bort.

Dersom du må la krukkene stå ute, bør du pakke dei godt inn i bobleplast, strie eller isopor for å isolere rotklumpen. Løft pottene opp frå bakken ved å setje dei på nokre klossar slik at dei ikkje blir ståande i kaldt vatn eller is. Det er også lurt å gruppere fleire krukker saman slik at dei kan dra nytte av kvarandre sin varme og volum. Plasser dei gjerne inntil husveggen der det alltid er nokre grader varmare enn ute i det opne landskapet.

Når våren kjem, må potteplantene gradvis vennast til utelivet og det sterke sollyset igjen for å unngå skader. Ta dei ut på dagtid og sett dei inn att om natta dersom det framleis er fare for frost i lufta. Etter kvart som veksten startar, kan du forsiktig auke vanninga og gje dei ein liten dose næring for ein god start. Potteplanter er ofte dei første som blomstrar fordi jorda i krukka varmar seg opp raskare enn bakken.